Streszczenie: Kryzys zaufania spowodowany pogarszającą się sytuacją globalnej gospodarki postawił przed sektorem energetycznym, zwłaszcza operatorami systemu dystrybucyjnego (OSD), wyzwania na niespotykaną wcześniej skalę. W 2009 roku zarząd ENERGA‑OPERATOR SA podjął decyzję o wdrożeniu nowej strategii rozwoju sieci elektroenergetycznej, przebudowie modelu i procesów biznesowych oraz wspierających je systemów. Wiedzieli, że będą musieli zmierzyć się z szeregiem negatywnych zjawisk, takich jak wzrost kosztów operacyjnych, obawy przed zmianą, spadek motywacji pracowników, problemy społeczne oraz początkowa niestabilność wdrażanych rozwiązań. Nie przewidzieli jednak, że dodatkowo będą musieli stawić czoła głębokiemu kryzysowi zaufania wywołanemu pogarszającą się sytuacją globalnej gospodarki. To postawiło przed sektorem energetycznym, a zwłaszcza OSD, wyzwania na niespotykaną wcześniej skalę. MIT Sloan Management Review Polska
Wymóg efektywności i presja regulacyjna
Kryzys zaufania wywołany pogarszającą się sytuacją globalnej gospodarki postawił przed sektorem energetycznym wyzwania na niespotykaną wcześniej skalę. Aby im sprostać, firmy muszą dokonać dogłębnej zmiany strategii i struktur organizacyjnych.
Kiedy w roku 2009, jako jedenasty zarząd w zaledwie czteroletniej historii ENERGA‑OPERATOR SA, podejmowaliśmy decyzję o wdrożeniu nowej strategii rozwoju sieci elektroenergetycznej, przebudowie modelu i procesów biznesowych, a także wspierających je systemów, wiedzieliśmy, że będziemy musieli poradzić sobie z szeregiem negatywnych zjawisk. Najważniejszymi z nich były: wzrost kosztów operacyjnych, obawy przed zmianą, spadek motywacji pracowników, problemy społeczne, a także początkowa niestabilność wdrażanych rozwiązań. Nie przypuszczaliśmy jednak, że tym wszystkim problemom towarzyszyć będzie głęboki kryzys zaufania wywołany pogarszającą się sytuacją globalnej gospodarki. Postawił on przed sektorem energetycznych, a zwłaszcza operatorami systemu dystrybucyjnego (OSD), wyzwania na niespotykaną wcześniej skalę. Zmusił nas, firmę, która jak wszyscy operatorzy działa w warunkach monopolu naturalnego, do zwiększenia efektywności ekonomicznej i energetycznej. Zdopingował do istotnej poprawy ciągłości zasilania, jakości dostaw. Zachęcił także do wysiłków wynikających z poważnych modyfikacji ról i zadań operatora, a więc wdrożenia rozwiązań dostosowanych do wytwarzania energii ze źródeł rozproszonych, aktywizacji odbiorców w zakresie wykorzystania energii.
Modyfikacja strategii
Firmy energetyczne dysponują sporymi rezerwami i mają tego świadomość. Filozofia zarządzania dominująca w sektorze zakłada jednak, że w przedsiębiorstwie zapewniającym usługi powszechne, od których zależy rozwój i bezpieczeństwo społeczeństw, można tolerować pewną nieefektywność. Jest jednak odwrotnie. To tania energia i dostęp do infrastruktury zapewniają rozwój społeczeństw, więc jej cena nie może rosnąć w nieskończoność. Dlatego operatorzy muszą stale szukać tańszych sposobów działania i korzystać z nowoczesnych technologii zmniejszających dynamikę wzrostu kosztów operacyjnych (przede wszystkim inteligentnej infrastruktury, zautomatyzowanej sieci, systemów IT do zarządzania majątkiem sieciowym). Powinni także zmodyfikować swoją strategię tak, by w większym stopniu realizować misję wobec klientów, postrzeganą przez nich przez pryzmat niezawodności dostaw energii, szybkiego czasu reakcji na awarie i możliwie niskich cen usług.
Nasza nowa strategia zakłada istotną poprawę ciągłości zasilania i jakości dostaw energii elektrycznej. Wskaźnik SAIDI (System Average Interruption Duration Index), określający średni roczny czas bez zasilania przypadający na pojedynczego odbiorcę, wynosi w Polsce od 400 do 600 minut i jest znacznie gorszy od średniej notowanej w krajach wysokorozwiniętych (50 – 150 minut). Chcemy w ENERGA‑OPERATOR obniżyć ten wskaźnik do końca 2012 roku do poziomu 190 minut na odbiorcę rocznie. Modernizujemy sieć, wymieniamy przestarzałe elementy infrastruktury, poprawiamy procedury wewnętrzne i efektywność w zakresie wykrywania oraz usuwania awarii. Unowocześniamy organizację pracy, wyposażyliśmy ekipy w terenie w nowe, informatyczne narzędzia pracy, dalej poprawiamy standardy obsługi odbiorców w zakresie przyłączenia do sieci i obsługi zgłoszeń o awariach.
W ramach nowej strategii realizujemy także działania zmierzające do zapewnienia większej otwartości wobec klienta, przejrzystości reguł biznesowych, podejmowania trafnych decyzji w obszarze eksploatacji i inwestycji, wyższej efektywności projektów infrastruktury przesyłowej oraz lepszej współpracy z interesariuszami włączonymi w proces planowania przestrzennego i zabezpieczenia dostaw energii. Z myślą o realizacji tych celów inwestujemy w elektroniczne i telefoniczne kanały kontaktu z klientem oraz systemy zarządzania majątkiem (SID), pozwalające na lepszy nadzór nad inwestycjami realizowanymi na terenie sieci ENERGA‑OPERATOR.
Nowa strategia przygotowana przez nas musi uwzględniać także zmiany systemowe zachodzące w kraju i Unii Europejskiej. Dzisiejszy system taryf opierający się na koncepcji zwrotu kosztów uzasadnionych, poniesionych przez operatora na sieć i uznanych przez Urząd Regulacji Energetyki, będzie funkcjonował tylko do 2015 roku. Nowy model będzie uzależniony nie od skali ponoszonych nakładów, ale efektywności, jakości i bezawaryjności realizowanych usług. Będzie premiować OSD za podnoszenie jakości usług (głównie ciągłość zasilania) i poziomu obsługi klienta, a także stwarzać zachęty do angażowania firm w innowacje. Postawi to operatorów przed koniecznością podjęcia działań związanych z podnoszeniem efektywności energetycznej, w tym sposobu wykorzystywania energii przez odbiorców, stworzenia mechanizmów i rozwiązań technicznych do efektywnego oddziaływania na popyt (demand respons). Oznacza to aktywizację odbiorców w zakresie użytkowania i wytwarzania energii.
Przewidując kierunki zmian, już dzisiaj realizujemy wdrożenia systemów inteligentnego opomiarowania, umożliwiające dwustronną komunikację z licznikami i zarządzanie popytem na energię elektryczną. Jako pierwsza firma w Polsce uruchomiliśmy pierwszy etap projektu, zakładający wymianę 110 tys. liczników do połowy 2012 roku. Równolegle przygotowujemy się do realizacji II etapu obejmującego ponad 512 tys. liczników. W ramach prowadzonych prac przygotowywane są nowe usługi dla klientów, których celem jest zwiększenie świadomości w zakresie zużycia energii elektrycznej.
Czynniki zmian
Dalszy rozwój sektora elektroenergetyki w Unii Europejskiej opierać się będzie na zasadzie zrównoważonego rozwoju, powszechnym wykorzystywaniu odnawialnych źródeł energii i wspieraniu inicjatyw zmierzających do wzrostu efektywności w wykorzystywaniu energii. Sieć elektroenergetyczna przyszłości, w tym w szczególności sieć dystrybucyjna, będzie musiała w sposób inteligentny pobudzić i zintegrować działania wytwórców, odbiorców, a także innych podmiotów funkcjonujących na rynku energii, tak aby zapewnić niezawodne, ekonomicznie uzasadnione i zrównoważone dostawy energii elektrycznej.
Zmiany w strukturze produkcji energii i szerokie wykorzystanie źródeł rozproszonych, a także nowe wyzwania związane z jej dystrybucją, dopingują operatorów do budowy infrastruktury sieciowej i teleinformatycznej umożliwiającej odbiorcom integrację z systemem elektroenergetycznym i zapewniającej dwukierunkowy przepływ informacji i mocy elektrycznej.
Zmuszają ich do dostosowania sieci dystrybucyjnych do przyłączenia dużych ilości źródeł odnawialnych i rozproszonych. Już dziś do naszej sieci elektroenergetycznej przyłączone są źródła energii wiatrowej o mocy ponad 1000 MW, czyli dwa razy więcej niż np. maksymalne zapotrzebowanie na energię w województwie warmińsko‑mazurskim. Nasz kilkuletni plan rozwoju sieci 110kV uwzględnia przyłączenie do sieci źródeł energii wiatrowej o mocy prawie 5800 MW.
Plany rozwoju sektora przewidują również powstanie lokalnych klastrów sieciowych. Ich celem będzie zapewnienie usług systemowych, obejmujących zdecentralizowaną produkcję lokalną, magazyny energii oraz aktywnych odbiorców, wymuszających dynamiczne zarządzanie generacją i obciążeniem sieci. W takich warunkach zmieni się rola operatora systemu dystrybucyjnego. Obok zadań z zapewnieniem ciągłych dostaw energii elektrycznej odbiorcom oraz przyłączaniem ich do sieci istotne są zupełnie nowe funkcje dotyczące zapewnienia lokalnego bilansowania źródeł rozproszonych z lokalnymi odbiorami energii przez podmioty przyłączone do sieci rozdzielczej. Tego typu usługi powinny być rozwijane równolegle z rozwojem technologii lokalnego magazynowania energii i wdrażaniem narzędzi i mechanizmów oddziaływania na popyt odbiorców końcowych oraz podnoszących efektywność w wykorzystywaniu energii. W rezultacie te zmiany doprowadzą do powstania nowego rynku, który wspierać będzie zadania realizowane do tej pory na poziomie krajowego systemu przez operatora sieci przesyłowej.
