Od kryzysu do współpracy: lekcje zarządzania od anestezjologów

Nadszedł czas na wybór koopetycji i przejrzystości. Poznaj pięć praktyk zastosowanych przez anestezjologów, które pozwolą zmienić konkurentów we współpracowników i przekształcić rozproszone branże.

W 1982 roku miliony Amerykanów zasiadły przed telewizorami, by obejrzeć program informacyjny stacji ABC „20/20”. Reportaż śledczy wstrząsnął światem medycznym do głębi. Materiał zatytułowany „Głęboki sen: 6000 osób zginie lub dozna uszkodzenia mózgu” opowiadał wstrząsające historie pacjentów poszkodowanych w wyniku błędów anestezjologicznych. Narrator ostrzegał widzów: „Jeśli masz zostać poddany znieczuleniu, udajesz się w daleką podróż i powinieneś jej unikać w każdy możliwy sposób”.

Dla anestezjologów sytuacja ta oznaczała kryzys egzystencjalny. Wiarygodność zawodu zawisła na włosku, liczba pozwów o błędy w sztuce rosła, a pacjenci stracili zaufanie. Lekarze mogli przyjąć postawę defensywną, odpierać zarzuty i pracować w izolacji, by chronić własną reputację. Zamiast tego zrobili coś radykalnego: postawili na otwartość.

Pod przewodnictwem dr. Ellisona C. Pierce’a Jr., ówczesnego wiceprezesa Amerykańskiego Stowarzyszenia Anestezjologów (American Society of Anesthesiologists), specjaliści z różnych instytucji, a nawet krajów, zjednoczyli siły. W efekcie podjęto dwie śmiałe inicjatywy:

• Anesthesia Patient Safety Foundation (APSF): Powołano fundację non-profit dedykowaną upowszechnianiu informacji o bezpieczeństwie i finansowaniu badań, aby nowa wiedza przepływała szybko i szeroko.
• Projekt „Closed Claims”: Grupa uruchomiła system gromadzenia danych o roszczeniach z tytułu błędów medycznych oraz systematycznej analizy zdarzeń niepożądanych w celu wykrycia powtarzalnych wzorców, którym można zapobiec.

Wyniki były transformujące. W ciągu dwóch dekad wskaźniki śmiertelności i katastrofalnych urazów wynikających z rutynowego znieczulenia spadły dziesięcio-, a nawet dwudziestokrotnie. Dziś anestezjologia jest uważana za bardzo bezpieczną dziedzinę opieki zdrowotnej.

Historia anestezjologów to nie tylko sukces w obszarze bezpieczeństwa pacjentów. To także wzorzec dla całych branż, jak przekuć kryzys w postęp poprzez budowanie mostów między konkurentami, przełamywanie silosów informacyjnych i wybór transparentności.

Dlaczego koopetycja ma teraz znaczenie?

Dynamika, z którą zmierzyli się anestezjolodzy – rozproszeni interesariusze, ryzyko reputacyjne i niespójne systemy motywacyjne – jest znana liderom w każdym sektorze. Dzisiejsze firmy borykają się z kryzysami zaufania, od skandali związanych z prywatnością danych w sektorze technologicznym po oskarżenia o greenwashing w branży dóbr konsumpcyjnych.

Organizacje mierzą się z rosnącą kontrolą organów regulacyjnych, słabościami globalnych łańcuchów dostaw i gwałtownymi zmianami technologicznymi. Żaden podmiot nie jest w stanie rozwiązać tych problemów samodzielnie. Mimo to wciąż dominuje instynkt wąsko rozumianej konkurencji: ochrona danych, budowanie zamkniętych ekosystemów („walled gardens”) i optymalizacja udziału w rynku zamiast dążenia do wspólnego postępu.

Jedną z dróg wyjścia jest wybór koopetycji (coopetition) – koncepcji zakładającej, że konkurenci mogą czasem osiągnąć wspólnie więcej niż oddzielnie. Termin ten, spopularyzowany przez przedsiębiorcę technologicznego Raya Noordę w latach 80. XX wieku, opisuje sytuacje, w których rywale współpracują, aby stworzyć wartość, której żaden z nich nie zdołałby wypracować w pojedynkę.

• W lotnictwie: Konkurujące linie lotnicze dzielą się danymi o bezpieczeństwie, aby zapobiegać wypadkom.
• W branży gastronomicznej: Restauracje często współpracują przy promocjach typu „Restaurant Week”, co zwiększa popyt u wszystkich uczestników.
• W transporcie: Producenci samochodów jednoczą się wokół wspólnego standardu ładowania pojazdów elektrycznych (EV), aby rozwijać cały rynek.

W każdym z tych przypadków rywale odkładają na bok partykularne interesy, by „powiększyć tort” dla wszystkich. Koopetycja nie polega na eliminacji konkurencji. Chodzi o świadomy wybór momentów współpracy w celu wzmocnienia całej branży.

Model koopetycji: 5 kluczowych praktyk

Doświadczenia anestezjologów dostarczają cennych lekcji dla liderów z innych sektorów. Ich sukces nie wynikał z odosobnionych przełomów, lecz z działań zbiorowych. Rozważ pięć praktyk, które pozwolą przekształcić konkurentów we współpracowników:

1. Wspólne analizowanie porażek. Projekt „Closed Claims” zmienił pozwy o błędy w sztuce w okazje do nauki. Podobnie otwarte systemy raportowania w lotnictwie zrewolucjonizowały bezpieczeństwo lotów. W sektorze technologicznym firmy zajmujące się cyberbezpieczeństwem dzielą się informacjami o zagrożeniach, aby chronić użytkowników przed atakami, które mogłyby zaszkodzić całej branży. Czy Twoja branża potrafi wspólnie uczyć się na błędach?
2. Tworzenie neutralnego gruntu. Fundacja APSF zapewniła niezależną, zaufaną platformę, na której konkurenci mogli wspólnie rozwiązywać problemy. Wiele branż potrzebuje „neutralnych stołów” – fundacji, organizacji non-profit lub spółek joint venture – gdzie rywale mogą spotkać się, by zająć się problemami systemowymi.
3. Ustanawianie wspólnych standardów. Konkurujące firmy często tworzą własne, zamknięte protokoły, co prowadzi do fragmentacji rynku. Uzgodnienie standardów redukuje bariery dla konsumentów, przyspiesza adopcję produktów i stymuluje innowacje. Przykładem może być standard USB-C w elektronice użytkowej, który uprościł łączność między urządzeniami różnych producentów.
4. Zapewnienie interoperacyjności. Klienci nie powinni doświadczać problemów z jakością usług tylko dlatego, że systemy różnych dostawców nie współpracują ze sobą. Konkurenci, którzy dbają o interoperacyjność, tworzą lepsze doświadczenia i zwiększają wykorzystanie swoich produktów. Przykładem są interfejsy API w sektorze bankowym („otwarta bankowość”), które pozwalają bezpiecznie przesyłać dane i pieniądze między instytucjami.
5. Strategiczne łączenie zasobów. Niektóre wyzwania, jak budowa wspólnej infrastruktury, finansowanie badań czy lobbing na rzecz zmian w prawie, lepiej realizować wspólnie. Wspólne inwestycje branży motoryzacyjnej w sieci ładowania EV (poprzez Ionity w Europie i Ionna w USA) pokazują, jak rywale mogą łączyć zasoby, by wzmocnić odporność swojego sektora.

Biznesowe uzasadnienie koopetycji

Sceptycy mogą pytać: „Dlaczego mam pomagać moim konkurentom?”. Odpowiedź dają badania naukowe. Kompleksowa metaanaliza 49 badań empirycznych, obejmująca ponad 62 000 obserwacji w różnych branżach, wykazała, że koopetycja ma znacząco pozytywny wpływ na wyniki organizacji.

Innymi słowy, współpraca z rywalami nie osłabia przewagi konkurencyjnej – ona ją wzmacnia. Wspólnie pracując nad standardami, bezpieczeństwem czy infrastrukturą, firmy często powiększają cały rynek, zamiast walczyć o udziały w coraz mniejszym.

Anestezjolodzy nie zakładali sobie celu „zwiększenia rynku” – chcieli ratować życie. Jednak w procesie tym odbudowali zaufanie, zredukowali ryzyko procesowe i wzmocnili swój zawód na nadchodzące dekady. Choć działanie ramię w ramię z rywalem może wydawać się sprzeczne z ludzkim instynktem, dane pokazują jasno: rynki rosną, a firmy zyskują, gdy konkurenci idą naprzód razem.

Wnioski dla liderów

Branże na całym świecie mierzą się dziś z wyzwaniami o ogromnej skali – od zmian klimatu po zarządzanie sztuczną inteligencją. Żadna firma nie rozwiąże ich w pojedynkę.

Lekcja płynąca z historii anestezjologii jest oczywista: przejrzystość i współpraca zmieniają kryzysy egzystencjalne w szanse na wymyślenie się na nowo. Pytanie do dzisiejszych liderów brzmi: jakie mury jesteście w stanie zburzyć i jakie mosty możecie zbudować?

Postęp nie przyjdzie z izolacji. Przyjdzie z koopetycji – tam, gdzie współpraca z konkurencją tworzy wartość nie tylko dla Twojego biznesu i Twojej branży, ale dla całego społeczeństwa.