Prezesi w Polsce i na świecie są wyjątkowo pesymistycznie nastawieni w związku z perspektywami dotyczącymi gospodarki światowej – wynika z 26. dorocznego badania CEO Survey przeprowadzonego przez PwC. O najważniejszych wnioskach z badania z Mariuszem Dziurdzią, partnerem zarządzającym oraz liderem Clients & Markets, Innovations w PwC Polska, rozmawia Joanna Koprowska z redakcji „MIT Sloan Management Review Polska”.
W odpowiedzi na kryzys 77% polskich firm już podniosło ceny produktów i usług albo planuje to zrobić (18%). Na świecie to odpowiednio 51% i 21%. Dlaczego polscy liderzy tak chętnie podnoszą ceny w porównaniu z prezesami w regionie CEE czy na świecie? I czy prezesi polskich firm nie powinni raczej szukać rozwiązań gdzie indziej, zamiast obciążać dodatkowo klientów?
Do wielu zjawisk podchodzimy z większą intensywnością. Dlaczego tak się dzieje? Te deklaracje prezesów odbieramy jako efekt przede wszystkim znacznie wyższych wskaźników poziomu wzrostu cen. Inflacja w Polsce należy przecież do jednej z najwyższych w Europie – dodatkowo polscy przedsiębiorcy i menedżerowie mają duże obawy, że nie będzie ona spadać wystarczająco szybko. Ten kryzys czy spowolnienie można wykorzystać jednak jako transformację z wydłużonym efektem. Zachęcamy do dywersyfikacji usług/produktów/rynków i dalszych inwestycji w nowe rozwiązania oraz w ludzi/zespoły. Transformacja cyfrowa z wykorzystaniem technologii da w dłuższej perspektywie większą elastyczność, zaoferuje nowe możliwości analiz, ale i wpłynie na szybkość decyzji oraz efektywność kosztową.
Coraz częściej słyszymy, że stopa inwestycji w Polsce, mówiąc kolokwialnie, szoruje po dnie, a w badaniu CEO Survey realizowanym przez PwC widać znacząco obniżoną skłonność do inwestowania wśród polskich prezesów. Jak to może się długofalowo odbić na atrakcyjności polskich firm?
Mamy najniższe od dekady wskaźniki inwestycji w polskiej gospodarce. Wszelkie kolejne pojawiające się ryzyka nie zwiększają chęci do inwestycji, co przekłada się na decyzje polskich prezesów oraz właścicieli firm. Apelujemy o to, by mimo niesprzyjających okoliczności nie bać się mądrze inwestować. Oczywiście od każdej firmy zależy, na co postawi w pierwszej kolejności. Według nas inwestycje skupione na trzech obszarach, tj. ludzie, technologie i działania ESG, powinny być wysoko na liście priorytetów. Bez koniecznych aktywności inwestycyjnych samą, nawet ponadprzeciętnie wysoką, przedsiębiorczością istotnie nie zwiększymy przychodów własnej firmy. Jednocześnie obserwujemy rosnącą falę inwestycyjną na świecie, związaną z automatyzacją czy wykorzystaniem nowoczesnych technologii. I to nie tylko w deklaracjach. Bez dołączenia do tego światowego trendu utrzymanie konkurencyjności firmy w Polsce będzie wyjątkowo trudne.
Inwestycje skupione na trzech obszarach, tj. ludzie, technologie i działania ESG, powinny być wysoko na liście priorytetów.
Dużo mówimy również o zacofaniu Polski w kontekście transformacji energetycznej. Co pańskim zdaniem stanowi największe wyzwanie dla polskich prezesów w aspekcie przejścia na nowe źródła energii? Jakie wyzwania w tym obszarze sprawiają, że ten czynnik znacząco wpływa na rentowność polskich firm niż firm w regionie CEE i na świecie (zdaniem badanych prezesów)?
Wbrew pozorom nie są to koszty – a tak można by interpretować deklaracje prezesów w pierwszej kolejności. Nasi eksperci, którzy pomagają w transformacji energetycznej, wymieniają jako jedno z czołowych wyzwań związanych z przejściem na nowe źródła energii zarządzanie zmiennością cen, a później sposób, w jaki przy tym procesie należy zabezpieczyć długoterminowe zobowiązania czy długoterminowe obciążenia bilansów swoich spółek gwarancjami zabezpieczenia kontraktów. Ponadto wyzwanie stanowi brak know‑how.
Mimo że prezesi polskich firm deklarują spowolnienie inwestycji, nie zamierzają zupełnie stać w miejscu. Wspomniał pan o fali inwestycji w automatyzację na świecie. Polscy liderzy również widzą potencjał w inwestowaniu w automatyzację procesów i systemów, a do tego wykorzystanie technologii czy podnoszenie kompetencji pracowników. Z drugiej strony nie mają tak ambitnych planów, jak prezesi z innych krajów. Czy możemy to interpretować jako brak dalekowzroczności polskich prezesów?
Z roku na rok w naszym badaniu polscy prezesi w coraz większym stopniu deklarują chęć zmiany, choć jednocześnie są mniej skłonni do podejmowania ryzyka niż ich koleżanki i koledzy w innych miejscach na świecie. Dlatego ich reakcje dotyczące inwestycji, a więc podjęcia pewnego ryzyka, wciąż są inne niż średnia na świecie. Od wielu lat wśród ryzyk dla swojego biznesu polscy dyrektorzy generalni wymieniają brak odpowiedniej kadry dostosowanej do wyzwań współczesnego świata, co przekłada się w pewnym stopniu na ograniczoną skłonność do podejmowania inwestycji. Niestety ostatecznie powoduje to mniejszą konkurencyjność polskich przedsiębiorstw względem ich zagranicznych odpowiedników. Dlatego apelujemy o zmianę podejścia i mądre oraz racjonalne inwestycje.
Od wielu lat wśród ryzyk dla swojego biznesu polscy dyrektorzy generalni wymieniają brak odpowiedniej kadry dostosowanej do wyzwań współczesnego świata, co przekłada się w pewnym stopniu na ograniczoną skłonność do podejmowania inwestycji.
Trochę dziwi fakt, że z jednej strony ponad połowa (54%) dyrektorów generalnych w Polsce uważa, że za 10 lat ich firmy przestaną być rentowne, jeśli będą kontynuowały swoją działalność w obecnym kształcie, a mimo to wstrzymują się z inwestycjami. Jaki impuls może pobudzić polskie firmy do aktywnego wdrażania zmian?
Już 54% dyrektorów generalnych wskazuje, że bez przeprowadzenia koniecznych zmian ich firmy przestaną być rentowne za mniej niż 10 lat. To oczywiście byłby znaczący cios dla gospodarki krajowej, jednak prezesi patrzą w przyszłość dość optymistycznie i aktywnie szukają sposobów na pokonanie trwającego kryzysu, tak żeby zabezpieczyć działalność swoich przedsiębiorstw w długoterminowej perspektywie. Aż 49% z ankietowanych polskich prezesów (wobec 42% na świecie) twierdzi, że są „bardzo pewni” wzrostu sprzedaży swojej firmy.
Kluczowe będzie wdrożenie takich rozwiązań, które pozwolą uniknąć problemów wskazywanych jako zasadnicze dla rentowności firm – prezesi najczęściej wymieniają niedobory siły roboczej i umiejętności (64% w Polsce i 52% na świecie), przejście na nowe źródła energii (62% w Polsce i 37% na świecie) oraz zmianę oczekiwań i preferencji klientów (51% w Polsce i 56% na świecie). Impulsów do przeprowadzenia zmian nie trzeba daleko szukać – walka o dostęp do talentów, zmiana klimatu, ESG, zmiany w łańcuchach dostaw oraz rynkach zbytu, hybrydowy model pracy i wiele innych czynników składających się na dynamicznie zmieniający się obraz współczesnej gospodarki. Firmy muszą w coraz większym stopniu szybko reagować na zachodzące zmiany, inaczej ucierpi na tym ich konkurencyjność.
