Streszczenie: Polscy liderzy biznesu stoją przed wyzwaniami związanymi z dostosowaniem firm do dynamicznych zmian w niepewnym otoczeniu rynkowym. Kluczowe z nich to motywowanie i inspirowanie pracowników w warunkach ciągłych zmian (84% wskazań), zachowanie etycznej postawy w trudnych sytuacjach (55%), podejmowanie decyzji na podstawie niepełnych danych (49%) oraz adaptacja do szybszego tempa pracy i jej wielowymiarowości (44%). W porównaniu z liderami amerykańskimi, polscy menedżerowie kładą większy nacisk na elastyczność i zdolność do zarządzania zmianą, co wynika z odmiennych realiów rynkowych i gospodarczych w Polsce. MIT Sloan Management Review Polska
Autorzy zachodnich publikacji biznesowych zgodnie twierdzą, że nie ma jednego skutecznego stylu przywództwa na wszystkie okazje. Współczesny lider musi stosować różne style, odpowiednio do okoliczności.
Inaczej powinien przewodzić firmie w czasach kryzysu, a inaczej – w warunkach koniunktury. Ale skoro okoliczności są tak ważne, to można przypuszczać, że on sam też musi się do nich dostosować – wzmacniać i rozwijać te cechy i umiejętności, które są szczególnie ważne w jego kontekście, a tuszować te, które są mniej istotne. Tym samym wyzwania stojące przed liderami oraz wynikające z nich cechy i umiejętności liderów powinny różnić się w Polsce od tych w USA. Aby to sprawdzić, Instytut Gallupa na zlecenie Harvard Business Review Polska przeprowadził ankietę wśród 75 prezesów i wiceprezesów polskich firm. W ankiecie tej zapytał ich o to, jakie cechy i umiejętności są potrzebne polskiemu liderowi biznesu oraz z jakimi wyzwaniami ma do czynienia sam lider i zarządzane przez niego przedsiębiorstwo. Wyniki badania porównano następnie z wynikami podobnej ankiety, którą Amerykańskie Stowarzyszenie ds. Zarządzania rozesłało w październiku 2003 roku do 461 prezesów firm amerykańskich.
Porównanie wyników tych badań dowodzi, że liderzy biznesu w Polsce i w USA różnie postrzegają swoją rolę i zadania. Stoją bowiem przed innymi wyzwaniami, które wymagają od nich innych zachowań i priorytetów. Wymieniając wyzwania, przed którymi stoją, polscy szefowie podkreślają przede wszystkim problemy z dostosowaniem firmy do szybkich zmian w niepewnych realiach rynkowych (patrz wykres Wyzwania dla liderów biznesu). Dlatego w czołówce największych wyzwań znalazło się motywowanie i inspirowanie pracowników w warunkach ciągłych zmian (aż 84% wskazań). Na dalszych miejscach pojawiają się inne wyzwania związane ze zmianą: zachowanie etycznej postawy w niepewnych i trudnych sytuacjach (55%), podejmowanie kluczowych decyzji na podstawie niepełnych i nieprzekonujących danych (49%) czy dostosowywanie się do szybszego tempa pracy i jej coraz większej wielowymiarowości (44%).
Wyzwania stojące przed polskimi liderami, czyli o potrzebnie przywództwa odpowiadającego polskim realiom
Tymczasem z badań amerykańskich wynika, że liderzy biznesu w Stanach Zjednoczonych borykają się przede wszystkim z pogodzeniem różnych przeciwności występujących w ich – można domniemywać – stabilnych firmach. Problemy związane ze zmianą, choć istotne, są mniej ważnym priorytetem. I tak, wśród pięciu największych wyzwań amerykańskich prezesów aż cztery dotyczą sztuki tworzenia kompromisu: nakłanianie do wzajemnej współpracy ludzi, którzy mają różne cele (60%), godzenie sprzecznych potrzeb i priorytetów (56%), realizacja trudnych zadań w sytuacji braku niezbędnych zasobów (45%), równoważenie potrzeb firmy z potrzebami jej pracowników (42%).
Różne okoliczności działania liderów w Polsce i w Stanach Zjednoczonych widać nie tylko w wyzwaniach stojących przed samymi liderami, lecz także – przed ich firmami (patrz wykres Wyzwania firm). Choć tu już zbieżność jest większa. Liderzy w obu krajach są zgodni w dwóch kwestiach, że najważniejszym problemem firm jest teraz pozyskiwanie, zatrzymywanie i szkolenie utalentowanych pracowników oraz że sprawą ogromnej wagi jest opracowywanie i wdrażanie zwycięskich strategii biznesowych. W Polsce jednak te prowzrostowe działania są postrzegane jako ważniejsze niż w Stanach Zjednoczonych (pierwsze dostało 71% wskazań w Polsce, a jedynie 49% w USA, natomiast drugie – odpowiednio 64% i 49%). To, że wzrost jest ważniejszy w firmach polskich niż w amerykańskich, widać również na tle innych priorytetów. Polacy znacznie mniejszą wagę niż Amerykanie przykładają do drugiego ważnego w warunkach amerykańskich priorytetu – efektywności działania. Redukcja kosztów operacyjnych w celu zwiększenia efektywności oraz utrzymanie zysku operacyjnego w konkurencyjnym środowisku rynkowym są wysoko na liście wyzwań w USA (gdzie firmy muszą walczyć z konkurentami z krajów o niższych kosztach działania), a nisko w Polsce (pierwsze z tych wyzwań dostało 41% wskazań w USA, a tylko 23% w Polsce, zaś drugie – odpowiednio 39% i 20%).
Wyzwania stojące przed polskimi liderami, czyli o potrzebnie przywództwa odpowiadającego polskim realiom
Oczywiste różnice w warunkach działania liderów w Polsce i Stanach Zjednoczonych powodują, że w każdym z tych krajów potrzebne są inne cechy i umiejętności liderów. W Polsce, gdzie wyzwania dotyczą głównie zapewnienia firmie wzrostu w niepewnych i zmiennych warunkach rynkowych, znacznie ważniejsze niż w USA są cechy podkreślające siłę i zdecydowanie lidera (patrz wykres Cechy potrzebne liderom). Chodzi tu o takie cechy, jak zdolność do podejmowania ryzyka (37% głosów w Polsce wobec zaledwie 10% w USA), kreatywność (odpowiednio 28% i 14%), determinacja / zdecydowanie (27% i 19%) czy silne pragnienie i wola sukcesu (24% w Polsce i tylko 3% w Stanach Zjednoczonych). W USA z kolei, gdzie priorytetem jest tworzenie kompromisu między różnymi potrzebami, najważniejsze są cechy promujące równowagę, otwartość na innych i elastyczność. Dominują więc: etyczne zachowanie (56%), właściwy osąd i umiejętność dokonywania właściwych wyborów (51%) oraz zdolności dostosowawcze / elastyczność (47%). O ile dwie pierwsze cechy są również wysoko cenione przez Polaków (odpowiednio 35% i 40% wskazań), trzecia jest zupełnie niedoceniana (tylko 7% wskazań).
Wyzwania stojące przed polskimi liderami, czyli o potrzebnie przywództwa odpowiadającego polskim realiom
Jedyny obszar, w którym polscy liderzy biznesu są zgodni z amerykańskimi, dotyczy umiejętności potrzebnych liderom (patrz wykres Umiejętności potrzebne liderom). W pierwszej czwórce umiejętności w obu krajach znajdują się (choć w różnej kolejności): tworzenie wizji, motywowanie / inspirowanie innych, zdolności komunikacyjne oraz budowanie zespołów. Nawet jednak w obrębie tej czwórki istnieją pewne różnice. W Polsce za najważniejsze uznano umiejętności tworzenia wizji (64%) i motywowania innych (63%), czyli te, które promują siłę i indywidualność lidera – to on wyznacza kierunek działań i inspiruje podwładnych, by w tym kierunku podążali. W USA zaś zdecydowanie najważniejszą umiejętnością jest nie wytyczanie właściwego kierunku, lecz jego komunikowanie (84% wskazań). Bardziej liczy się więc współdziałanie niż działanie w pojedynkę.
Wyzwania stojące przed polskimi liderami, czyli o potrzebnie przywództwa odpowiadającego polskim realiom
Badania, które zostały przeprowadzone wśród polskich i amerykańskich liderów biznesu dowodzą, że polscy szefowie firm nieco inaczej niż ich amerykańscy koledzy postrzegają otoczenie biznesowe, a w konsekwencji także swoją rolę lidera. Właściciele polskich firm nie powinni dobierać sobie przyszłych liderów pod kątem cech i umiejętności, które są promowane w zorientowanej na Amerykę literaturze przedmiotu, lecz pod kątem warunków, w jakich faktycznie działają polskie firmy.
