Streszczenie: W obliczu dynamicznych zmian i niepewności gospodarczej, przedsiębiorstwa muszą szybko identyfikować zarówno zagrożenia, jak i szanse, aby skutecznie reagować i wdrażać odpowiednie strategie. Kluczowym elementem umożliwiającym takie działania jest efektywne wykorzystanie rachunkowości zarządczej oraz kontrolingu, które dostarczają niezbędnych danych do podejmowania trafnych decyzji biznesowych.
W ostatnich latach gospodarki na całym świecie doświadczyły poważnych zakłóceń spowodowanych przez tzw. „czarne łabędzie”, takie jak pandemia COVID-19 oraz konflikt zbrojny na Ukrainie. Te nieoczekiwane zdarzenia wprowadziły chaos i zwiększyły niepewność, zmuszając przedsiębiorców do ciągłej czujności i intensyfikacji działań związanych z zarządzaniem ryzykiem.
Wskaźniki makroekonomiczne, takie jak inflacja, mają istotny wpływ na funkcjonowanie firm. Wzrost inflacji prowadzi do wzrostu cen, co generuje presję płacową, ponieważ pracownicy domagają się wyższych wynagrodzeń, aby utrzymać dotychczasowy standard życia. Przedsiębiorcy, aby zachować rentowność, podnoszą ceny swoich produktów i usług, co może prowadzić do błędnego koła inflacyjnego. Dodatkowo, inflacja wpływa na stopy procentowe, co zwiększa koszty finansowania, a niepewność gospodarcza i polityczna powoduje wahania kursów walutowych.
Aby sprostać tym wyzwaniom, przedsiębiorstwa powinny inwestować w rozwój kompetencji analitycznych oraz wdrażać zaawansowane systemy informacyjne, które umożliwiają szybkie gromadzenie i analizowanie danych. Ważne jest również monitorowanie wskaźników makroekonomicznych oraz elastyczne dostosowywanie strategii biznesowych do zmieniających się warunków rynkowych.
W obliczu zachodzących zmian i niepewności w gospodarce kluczowa staje się szybka identyfikacja nie tylko ryzyk, ale również szans, a także błyskawiczna reakcja i implementacja odpowiednich działań. To właśnie sprawna reakcja i efektywne wdrażanie adekwatnych strategii stają się fundamentem skutecznego zarządzania. Podstawą, która umożliwia takie działanie, jest dobrze zaimplementowana rachunkowość zarządcza oraz kontroling. W ramach niniejszego cyklu artykułów pod tytułem „Zakochaj się w rachunkowości zarządczej”, będę przedstawiać cenne wskazówki oraz sprawdzone praktyki. Ich zastosowanie w praktyce umożliwia zarządzającym korzystanie z danych, niezbędnych do podejmowania trafnych decyzji biznesowych.
Niepewność – oto co zmusza nas do myślenia…i działania
W niniejszym artykule pragnę rozpocząć od przytoczenia słów Billa Gatesa, wybitnego przedsiębiorcy, który stwierdził: „Biznes każdej firmy zaczyna się i kończy na dogłębnej analizie liczb. Niezależnie od tego, czym firma się zajmuje, jeżeli nie jest w stanie wyciągać wniosków z faktów dotyczących własnej działalności i podejmuje decyzje na podstawie powierzchownych informacji lub intuicji, ostatecznie poniesie wysoką cenę.” Ten cytat doskonale wpisuje się w kontekst współczesnych wyzwań, z którymi mierzą się przedsiębiorcy.
Ostatnie lata obfitowały w wyzwania dla gospodarki, zarówno na poziomie krajowym, jak i międzynarodowym, charakteryzując się znaczącą zmiennością warunków działania oraz gospodarczą niepewnością. Okres ten, szczególnie trudny dla przedsiębiorców, został zaznaczony przez dwa nieoczekiwane zdarzenia, określane mianem „czarnych łabędzi”: pandemię COVID‑19, która zasadniczo zakłóciła funkcjonowanie społeczeństw i gospodarek na całym świecie, oraz wybuch konfliktu zbrojnego na Ukrainie, który ponownie wprowadził chaos i niepewność.
W obliczu tych wyzwań, przedsiębiorcy nadal muszą zmagać się z wieloma warunkami makroekonomicznymi, które pozostają poza ich kontrolą. Podsumowanie roku 2023 nie napawa w tym zakresie optymizmem. Przedsiębiorcy nie działają w próżni – wszelkie zmiany w gospodarce, polityce, prawie itd., zarówno na poziomie krajowym, jak i globalnym, mają bezpośredni wpływ na ich działalność. Wymaga to od przedsiębiorców ciągłej czujności i intensyfikacji działań związanych z zarządzaniem ryzykiem.
Wpływ wskaźników makroekonomicznych na sytuacje firm
Wskaźniki makroekonomiczne mają kluczowe znaczenie dla funkcjonowania firm, a ostatnie lata nie były łaskawe ani dla polskiej gospodarki, ani dla gospodarek na całym świecie. Podsumowując rok 2023, napotykamy na dane budzące niepokój i wzmagające niepewność.
Zaobserwowany poziom skumulowanej inflacji na przestrzeni ostatnich 4 lat wynosi niemal 35%. Średnioroczna stopa inflacji w 2023 roku osiągnęła 11,4%, podczas gdy w roku 2022 wynosiła 14,4%. Taki poziom inflacji stanowi jedną z najbardziej znaczących sił oddziałujących negatywnie na inne wskaźniki makroekonomiczne.
Dynamiczny wzrost inflacji przekłada się bezpośrednio na wzrost cen, co z kolei generuje presję płacową. W naturalny sposób ludzie, dążąc do utrzymania dotychczasowego standardu życia, będą domagać się podwyżek. Reakcją przedsiębiorców na wzrost kosztów utrzymania jest podnoszenie cen swoich produktów i usług, aby zachować rentowność. Ten wzajemny wpływ wzrostu cen i presji płacowej tworzy błędne koło, które może prowadzić do problemów z płynnością finansową w wielu firmach. Inflacja wpływa również na stopy procentowe, co przekłada się na poziom kosztów finansowania. Otaczająca nas niepewność gospodarcza i polityczna oddziałuje na wahania kursów walut.
Poniżej przedstawiamy zestawienie kluczowych wskaźników makroekonomicznych z roku 2023 oraz ich wpływ na gospodarkę (skala makro) i sytuację firm (skala mikro):
Kula śnieżna – skutki dla firm pogorszenia się warunków makroekonomicznych
W 2023 roku Polska odnotowała potężny wzrost liczby upadłości firm, osiągając prawie 5 tysięcy przypadków, co stanowi wzrost o 2 tysiące w porównaniu do roku 2022! Jest to najwyższy poziom od 2016 roku, przewyższający nawet okres pandemii i wybuchu konfliktu z Ukrainą. Szczególnie dotknięte kryzysem okazały się branże transportowa, produkcyjna i budowlana. W dużym stopniu, obecna sytuacja jest rezultatem opóźnionych skutków lockdownów. Sektorom najbardziej poszkodowanym w trakcie pandemii udzielono wsparcia państwowego, co odroczyło konsekwencje ekonomiczne na później, a teraz obserwujemy pełne ich ujawnienie.
Firmy powinny teraz skupić się nie tylko na bieżącym monitoringu własnej sytuacji finansowej, ale również na obserwacji kondycji finansowej kluczowych klientów. Jest to szczególnie ważne w przypadkach, gdy przychody firmy w dużym stopniu zależą od niewielkiej grupy klientów. Taka strategia pozwoli na wcześniejsze przygotowanie się na potencjalne zatory płatnicze i poszukiwanie alternatywnych źródeł finansowania.
Jak zidentyfikować ryzyka makro na ryzyka przedsiębiorcy i nimi zarządzić
Jak pokazują przedstawione wskaźniki makroekonomiczne, przedsiębiorcy znajdują się w trudnej sytuacji gospodarczej. Wszelkie zmiany w otoczeniu firm mają bezpośredni wpływ na ich działalność. W obecnych, niepewnych czasach, kluczowe staje się przeprowadzanie dokładnych i uważnych analiz. Takie analizy, uwzględniające otoczenie gospodarcze, polityczne i prawne, powinny być realizowane z należytą starannością.
W organizacji konieczne jest wdrożenie systemów zarządzania ryzykiem, opartych na ciągłym cyklu działania, który obejmuje:
Regularne monitorowanie wskaźników finansowych, analiza wpływu zmian w otoczeniu — zarówno makroekonomicznych, jak i dotyczących konkurencji, kluczowych klientów i dostawców — umożliwia efektywne zarządzanie ryzykiem. Pozwala to na podejmowanie trafnych decyzji, przygotowanie organizacji na ewentualne zmiany oraz budowanie przewagi konkurencyjnej.
Wartości wynikające z wdrożonego monitoringu:
Oswój czarnego łabędzia
Wskaźniki dotyczące znacznego wzrostu liczby upadłości w 2023 roku jasno pokazują, jak duże ryzyko niesie za sobą zaniedbanie stałego monitoringu i identyfikacji zagrożeń. Jako przedsiębiorcy musimy dostosować się do świata, w którym niepewność stała się nieodłącznym elementem naszej codzienności.
Koncepcja „czarnych łabędzi” – nieprzewidywalnych i rzadkich zdarzeń o dużym wpływie – podkreśla, że nie chodzi o to, czy takie zdarzenia będą miały miejsce, ale kiedy się pojawią i jakie będą miały konsekwencje dla naszej firmy.
Na zmieniający się świat, pełen niepewności i „czarnych łabędzi”, nie mamy bezpośredniego wpływu. W obliczu szybkich zmian kluczowa staje się szybka identyfikacja nie tylko ryzyk, ale również szans, a także błyskawiczna reakcja i implementacja odpowiednich działań. Nie mamy kontroli nad pandemiami, wojnami, decyzjami politycznymi czy makroekonomicznymi wskaźnikami, ale możemy zarządzać ryzykiem w naszej firmie, wprowadzać stały monitoring
i analizować zarówno nasze przedsiębiorstwo, jak i jego otoczenie.
Pamiętajmy, że każde ryzyko to nie tylko potencjalne zagrożenie, ale także szansa na rozwój, doskonalenie organizacji i budowanie jej konkurencyjnej przewagi.
