Streszczenie: W badaniu „Perspektywa prezesów” przeprowadzonym przez Międzynarodowe Centrum Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, ponad 80% prezesów największych polskich firm oczekuje wzrostu swoich przedsiębiorstw w nadchodzącym roku. Główne czynniki sprzyjające temu optymizmowi to: Odporność polskiej gospodarki na skutki kryzysu finansowego. Możliwość zwiększenia efektywności własnych firm. Rosnąca liczba średniozamożnych konsumentów, co stwarza nowe możliwości rynkowe. Prezesi zwracają również uwagę na znaczenie optymalizacji kosztów, marketingu i sprzedaży, konkurencji, motywacji pracowników, innowacji oraz regulacji prawnych jako kluczowych elementów wpływających na rozwój ich firm. Wskazują, że te obszary pozostają w sferze ich kontroli i mają bezpośredni wpływ na efektywność organizacji. W odniesieniu do wyzwań zewnętrznych, takich jak zmiany technologiczne czy nowe regulacje, prezesi podkreślają konieczność inwestycji i dostosowań, aby sprostać wymaganiom rynku i utrzymać konkurencyjność. MIT Sloan Management Review Polska Podsumowując, liderzy największych polskich firm wykazują optymizm, opierając się na analizie wewnętrznych możliwości oraz dostosowując się do zmieniającego się otoczenia biznesowego.
Mimo utrzymującego się w Europie kryzysu finansowego w 2011 roku polska gospodarka urosła o 4,3%. Zgodnie z prognozami w 2012 roku zostanie utrzymany wzrost PKB (choć będzie on nieco mniejszy).
Między marcem a lipcem 2012 roku nasz zespół zrealizował w Międzynarodowym Centrum Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego projekt badawczy „Perspektywa prezesów”. Jego celem było zrozumienie uwarunkowań wzrostu firm, na które zwracają uwagę prezesi największych przedsiębiorstw w Polsce. Pytaliśmy ich o oczekiwany wzrost, kluczowe uwarunkowania rozwoju, projekty działań oraz interesariuszy mających istotny wpływ na perspektywy rozwoju. Dowiedzieliśmy się, czy w nadchodzącym roku prezesi oczekują wzrostu, stagnacji czy zmniejszenia skali działalności swoich organizacji w porównaniu z rokiem poprzednim.
Wśród najważniejszych przesłanek oczekiwanego wzrostu prezesi wymieniają odporność polskiej gospodarki na skutki kryzysu, możliwość zwiększenia efektywności firmy i rosnącą grupę średniozamożnych konsumentów.
Odpowiedzi na ankietę udzieliło 70 prezesów firm należących do grona 500 największych przedsiębiorstw w Polsce pod względem przychodów. Poza badaniem sondażowym przeprowadziliśmy 13 wywiadów bezpośrednich. Ich celem było zrozumienie kontekstu rozwoju kluczowych przedsiębiorstw i branż.
Optymizm w czasach niepewności
Wyniki sondażu są optymistyczne, gdyż zaledwie 3,3% prezesów spodziewa się niewielkiego spadku, a około 16% – utrzymania dotychczasowych przychodów. Natomiast zdecydowana większość prezesów (ponad 80%) oczekuje wzrostu swoich firm w stosunku do ostatnich 12 miesięcy, w tym blisko jedna czwarta liczy na dynamiczny wzrost. O ile dynamiczne wzrosty i spadki często zdarzają się w małych i średnich przedsiębiorstwach, to w największych firmach są relatywnie rzadkie. Optymizm tych menedżerów jest zjawiskiem wyjątkowym we współczesnym świecie, w czasach, kiedy ekonomiści, socjologowie i politolodzy nieustannie mówią o kryzysie i związanych z nim zagrożeniach.
Dla respondentów oczekujących dynamicznego wzrostu charakterystyczna jest wypowiedź Anny Rulkiewicz, prezes Grupy Lux‑Med: „Polskę – szczęśliwie – recesja ominęła. Na naszym rynku odczuwaliśmy objawy spowolnienia w 2009 roku, lecz obecnie tempo rozwoju rynku i liczba osób korzystających z usług medycznych bardzo napawają nas optymizmem. Przewiduję dynamiczny, dwucyfrowy wzrost w przyszłym roku”.
Perspektywy i uwarunkowania wzrostu największych polskich firm
Perspektywy i uwarunkowania wzrostu największych polskich firm
Wśród najważniejszych przesłanek oczekiwanego wzrostu prezesi wymieniają: odporność polskiej gospodarki na skutki kryzysu, możliwość zwiększenia efektywności firmy, rosnącą grupę średniozamożnych konsumentów, wzrost poziomu edukacji społeczeństwa, zmiany technologiczne, ekspansję międzynarodową i nowe regulacje. Na konieczność dostosowania się do regulacji, która wymaga inwestycji i wymusza wzrost cen, wskazywali prezesi firm działających w kilku sektorach. Mówił o niej między innymi Pascal Bonne, prezes francuskiej grupy energetycznej Dalkia, która zatrudnia w Polsce ponad 6000 pracowników: „Wzrost cen energii i warunki unijnych regulacji energetyki powodują, że nasz sektor będzie się zmieniał i rozwijał. Już obecnie wytwarzamy blisko 17% energii z biomasy, ale konieczne są dalsze inwestycje we wzrost udziału »zielonej energii« i efektywne technologie wytwarzania, takie jak kogeneracja”.
Agenda szefów firm
Jeśli za wyznacznik znaczenia trendów uznalibyśmy ilość publikacji na dany temat, wówczas w czołówce znalazłyby się: media społecznościowe, zrównoważony rozwój, społeczna odpowiedzialność biznesu, starzenie się społeczeństw i zmiany klimatyczne. Na te kwestie uwagę zwracają komentatorzy i media gospodarcze. Perspektywa prezesów jest jednak inna.
Wskazuje na to odpowiedź, jakiej prezesi udzielili na jedno z pytań. Wymagała ona nadania hierarchii 33 potencjalnie ważnym trendom, zjawiskom i działaniom. Zadaniem prezesów było wskazanie pięciu pojęć najważniejszych dla perspektyw wzrostu ich firm. Zestawienie częstości, z jaką prezesi wskazywali poszczególne pojęcia, zostało przedstawione w ramce Priorytety prezesów największych firm.
W opinii prezesów najważniejsze są te aspekty, które pozostają w sferze kontroli zarządu i prowadzą do większej efektywności ich firm. Aż 55,2% prezesów wskazuje na optymalizację kosztów jako pojęcie o najważniejszym znaczeniu dla potencjału wzrostu. Na kolejnych miejscach znajdują się: marketing i sprzedaż, konkurencja, motywacja pracowników, innowacje oraz regulacje. Wszystkie te działania i zjawiska mają kluczowe znaczenie dla ponad 30% prezesów biorących udział w badaniu. Wskazują one na koncentrację uwagi liderów na firmie i jej bezpośrednim otoczeniu, w którym toczy się rywalizacja konkurencyjna. Takie nastawienie widoczne było też w gronie prezesów, z którymi prowadziliśmy wywiady.
Orientację na bezpośrednią konkurencję i możliwość zwiększania efektywności firmy ilustruje wypowiedź Rafała Juszczaka, prezesa Getin Holdingu: „Nie lekceważymy wskaźników makroekonomicznych, na pewno mają znacznie dla firm o skali działalności naszej grupy kapitałowej. Moim zdaniem, klucze do możliwości wzrostu są dwa: szanse rynkowe – by zrobić coś sprawniej, szybciej i skuteczniej niż konkurencja – oraz wewnętrzne rezerwy, które można uruchomić dzięki skutecznemu zarządzaniu”. Prezes Getin Holdingu podkreślał także znaczenie technologii dla perspektyw rozwoju, mówiąc: „…oczekuję dalszych innowacji, które będą zmieniać model funkcjonowania rynku. Mówimy dziś o bankowości 3.0, określanej też jako bankowość korzyści, które opierać się mają na zaufaniu i potencjale sieci społecznościowych”.
O znaczeniu regulacji i struktury rynku wspominał z kolei Paweł Dangel, prezes Grupy Allianz Polska, który tak opisuje priorytety strategii swojej firmy: „Dla mnie kluczowym wyzwaniem jest doprowadzenie do rentowności we wszystkich liniach biznesu. Na rynku ubezpieczeniowym jest to trudne, bo reguły gry i szanse w najistotniejszych obszarach zależą w dużym stopniu od działań i polityki cenowej dominującego u nas w kraju podmiotu, jakim jest PZU SA. Mniejsi gracze muszą więc dostosować się do tej sytuacji i próbować zbudować swoją pozycję rynkową w tych obszarach, w których możliwe jest osiągnięcie wzrostu rentownego biznesu, przede wszystkim na bazie lepszych rozwiązań produktowych, obsługi, jakości likwidacji szkód i dystrybucji etc.”. Stosunkowo niewielu prezesów wybrało ekspansję zagraniczną jako kluczowe pojęcie dla ich perspektyw wzrostu.
Andrzej Klesyk, prezes PZU SA, wskazywał na ograniczone możliwości budowania strategii rozwoju na bazie ekspansji, mówiąc: „Chcielibyśmy rosnąć za granicą. Wyznaczyliśmy sobie strategiczny obszar naszych potencjalnych akwizycji i obserwujemy rynki na wschód od Berlina i na zachód od Moskwy. Jesteśmy kapitałowo przygotowani do wykorzystania okazji, ale nie mamy pewności, czy one się nadarzą. Trudno jest oprzeć strategię i oczekiwania wzrostu na zamiarze akwizycji. To są jednostkowe okazje, których sens i ewentualny wpływ na wyniki trzeba oceniać projektowo”.
Nie mniej ciekawe są kwestie uznane przez prezesów za mniej istotne. Wśród pojęć, które nie zostały wskazywane jako ważne dla perspektyw wzrostu, znalazły się: nierównowaga fiskalna, korupcja i perspektywa załamania finansów publicznych. Wybory prezesów potwierdzają więc ich optymizm. Zagrożenia i ryzyko nie były wskazywane zbyt często jako kluczowe pojęcia warunkujące perspektywy rozwoju. Wypowiedzi prezesów w wywiadach potwierdzały to nastawienie, więc możemy mówić o ostrożnym optymizmie. Charakterystyczna jest wypowiedź Piotra Czarneckiego, prezesa Raiffeisen Bank Polska: „Nasza firma rozwija się ciągle szybko, biorąc pod uwagę trudne warunki rynkowe, zwłaszcza panujące w sektorze finansowym. Dzięki przejęciu Polbanku staliśmy się największym bankiem krajowym w Grupie Raiffeisen Bank International. Jeśli chodzi o całą gospodarkę, wydaje mi się, że oczekiwania dynamicznego wzrostu są przesadzone. Nie doceniamy powagi strukturalnych problemów gospodarczych strefy euro. Obawiam się, że nasza odporność na zewnętrzne zawirowania jest nieco przeceniana”.
Najważniejsi partnerzy firm
Interesariusze to jednostki bądź grupy, które mogą wywierać wpływ na sposób działania firmy lub te, na które wpływ ma organizacja. W naszym badaniu poprosiliśmy prezesów o wskazanie najważniejszych kategorii interesariuszy mogących mieć istotny wpływ na realizację zamierzonej strategii ich firm i perspektyw wzrostu. Z perspektywy prezesów najważniejsi są klienci, tak wskazało 69% badanych. Na kolejnych miejscach pod względem potencjalnego wpływu na strategię firm są: kadra zarządzająca (57%), konkurenci (54%), właściciele (49%), pracownicy (46%) i dostawcy (34,4%).
Dla około jednej czwartej prezesów wyraźnie mniejsze, choć ciągle istotne, znaczenie mają trzy kolejne kategorie: Unia Europejska, rząd RP i banki. Listę 10 najważniejszych interesariuszy zamyka parlament RP, którego potencjalny wpływ jest ważny dla 16,4% badanych (więcej informacji na ten temat w ramce Kluczowi interesariusze firm).
Hierarchia instytucji o znaczącym wpływie na strategię jest niezwykle ciekawa. Pierwsze sześć kategorii interesariuszy dotyczy grup bezpośrednio wpływających na dynamikę konkurencji i współpracy w branży oraz wewnętrzne możliwości rozwojowe firm. Dalej są instytucje regulujące działalność otoczenia, wśród których Unia Europejska ma, w opinii prezesów, potencjalnie większy wpływ niż polski rząd i parlament. Między tymi instytucjami plasują się banki – ważna kategoria oddziałująca na całość gospodarki. Hierarchia znaczenia interesariuszy, jaka wyłania się z naszego badania, jest spójna z wcześniej prezentowanymi wynikami wyboru kluczowych trendów i działań determinujących wzrost. Tylko niewielu prezesów za ważnych interesariuszy uznało kościoły i organizacje religijne, wyższe uczelnie, organizacje pracodawców, partie polityczne, instytuty naukowe, prezydenta RP, organizacje konsumentów, organizacje pozarządowe, sądy i wymiar sprawiedliwości.
Wyniki badania „Perspektywa prezesów” świadczą o optymizmie szefów największych polskich firm, który wynika z wciąż utrzymujących się możliwości poprawy efektywności, oceny konkurencji i warunków działania branży. Uwaga prezesów w mniejszym stopniu jest ukierunkowana na niepewne, burzliwe otoczenie zewnętrzne i zmiany zachodzące na odległych rynkach. Potwierdza to analiza osobistych wyzwań wymienianych przez prezesów. Większość z nich dotyczy kwestii wewnętrznych organizacji i odnosi się do możliwości zwiększenia jej efektywności, a nie obserwacji rynku i wzrostu na bazie szans pojawiających się w otoczeniu.
