Streszczenie:
Poziom internacjonalizacji polskich firm pozostaje stosunkowo niski, mimo rosnącej konkurencji na rynku krajowym i rosnącej potrzeby ekspansji zagranicznej. Według badania przeprowadzonego w 2013 r. na grupie 50 przedsiębiorstw, dominującą strategią jest eksport prowadzony z Polski, bez rozwiniętej działalności operacyjnej za granicą. Polska wypada znacznie gorzej niż liderzy (USA, Wielka Brytania, Japonia) – także słabiej niż Czechy czy Hiszpania – zwłaszcza pod względem obecności operacyjnej i wymiany wiedzy i informacji .
Autorzy zaznaczają, że choć internacjonalizacja powoli się nasila, to aby zbudować trwałą przewagę konkurencyjną, firmy muszą pójść dalej niż eksport – inwestując w lokalne struktury, partnerstwa i rozwój wiedzy operacyjnej.
Spowolnienie rynku wewnętrznego i rosnąca konkurencja powodują, iż ekspansja międzynarodowa polskich przedsiębiorstw staje się dziś ważniejsza niż kiedykolwiek wcześniej. Tymczasem poziom umiędzynarodowienia polskich firm jest wciąż niski, a przedsiębiorcy, jeśli w ogóle decydują się na działalność międzynarodową, to najczęściej ograniczają się do sprzedaży swoich produktów bezpośrednio z kraju za granicę.
By ocenić, jak wygląda poziom umiędzynarodowienia polskich przedsiębiorstw, zbadaliśmy poziom ekspansji międzynarodowej wybranych ośmiu krajów w trzech kluczowych obszarach:
wymiana wiedzy i informacji,
wymiana handlowa (w tym eksport),
działalność operacyjna.
Porównanie danych makroekonomicznych Polski do siedmiu silnie zróżnicowanych krajów (Czechy, Rumunia, Niemcy, Wielka Brytania, Hiszpania, Stany Zjednoczone, Japonia) wsparliśmy analizą wybranych polskich spółek w oparciu o próbę 50 przedsiębiorstw (dużych oraz przedstawicieli MŚP). Badanie przeprowadziliśmy w drugim i trzecim kwartale 2013 roku poprzez wywiady bezpośrednie, wywiady telefoniczne oraz ankiety wypełnione samodzielnie przez menedżerów organizacji biorących udział w badaniu.
Niski poziom internacjonalizacji polskich firm
Wyniki naszej analizy pokazały, że spośród badanych krajów liderami ekspansji międzynarodowej są Wielka Brytania, Niemcy, Stany Zjednoczone i Japonia. Działalność międzynarodowa firm z tych krajów w dużej mierze oparta jest właśnie na rozwoju operacji. Jednak w pełni globalny zasięg stwierdzono jedynie w przypadku USA, Wielkiej Brytanii i Japonii. Niewiele krajów może pochwalić się też naprawdę zbilansowanym poziomem rozwoju międzynarodowego we wszystkich trzech wymiarach (informacji, handlu i operacji). Najbliżej tej równowagi są Niemcy.
Polska, zgodnie z przewidywaniami, znalazła się w grupie krajów, których ekspansja międzynarodowa zorientowana jest w dużym stopniu na handel (zobacz ramkę Eksport i bezpośrednie inwestycje zagraniczne na przedsiębiorstwo). Polski poziom umiędzynarodowienia znajduje się znacząco poniżej globalnych liderów, a w niektórych obszarach jest nawet niższy od sąsiadujących Czech czy też zmagającej się z kryzysem Hiszpanii. Polska pozostaje w tyle szczególnie w obszarze operacji i informacji, choć poziom umiędzynarodowienia polskich firm stale rośnie.
Badanie wskazuje ponadto, że polskie przedsiębiorstwa w niewielkim stopniu wykorzystują potencjał wymiany i ochrony informacji z zagranicą – rejestrują niewiele znaków handlowych i patentów za granicą, rzadko tworzą patenty globalne, w niewielkim stopniu angażują się w działalność międzynarodowych organizacji, a jeśli już, to często są jedynie biernymi członkami. Problemem jest też niski (choć rosnący) poziom inwestycji zagranicznych, nawet kilkanaście razy niższy niż wśród największych gospodarek świata. Wiele polskich firm w ogóle nie prowadzi inwestycji zagranicznych, a te, które prowadzą, robią to na znacznie mniejszą skalę niż firmy z Niemiec czy USA.
Na poziomie deklaracji ponad połowa polskich firm uważa internacjonalizację za jeden z najważniejszych kierunków rozwoju, nawet jeśli obecnie działają tylko lokalnie. Natomiast prawie wszyscy uczestnicy badania (97%) przewidują szybki wzrost aktywności międzynarodowej. Praktyka jednak często rozmija się z tymi deklaracjami. Jedynie 60% uczestników badania może się pochwalić przygotowaną międzynarodową ofertą. Tylko 20% generuje przynajmniej ⅓ przychodów za granicą, w przypadku pozostałych działalność zagraniczna stanowi niewielki fragment biznesu. Zaledwie 25% firm uważa, że eksport jest ich silną stroną, co z grubsza pokrywa się z odsetkiem firm, które posiadają za granicą przedstawicielstwa handlowe (21%). Niewiele firm prowadzi jednak operacje za granicą. Jeśli już, to w najprostszej postaci – uwzględniając ofertę zagraniczną w prowadzonych procesach zakupowych (ok. 25% analizowanych firm).
Wymiana wiedzy i informacji
Niski poziom internacjonalizacji polskich firm
Szczególnie niski poziom rozwoju Polska prezentuje w obszarze umiędzynarodowienia działalności informacyjnej. Polskie przedsiębiorstwa nie angażują się w wystarczającym stopniu w wymianę i ochronę informacji na poziomie międzynarodowym i rejestrują międzynarodowo nie tylko mniej marek od liderów internacjonalizacji, ale również od firm z Czech i Słowenii (zobacz ramkę Polskie firmy a umiędzynarodowienie informacji).
Niski poziom internacjonalizacji polskich firm
Firmy, które nie angażują się w eksport, nie dostrzegają potrzeby zastrzegania znaków towarowych czy patentów za granicą. Nie biorą pod uwagę utraconych korzyści ze sprzedaży praw za granicą. Wśród przeanalizowanych firm aż 42% nie posiadało zarejestrowanych za granicą znaków handlowych, natomiast 45% nie posiadało nawet oferty w języku obcym.
Jedynie w najbardziej umiędzynarodowionych branżach (np. farmacja) można dostrzec pełne zrozumienie potrzeby międzynarodowej ochrony praw handlowych.
Niski poziom internacjonalizacji polskich firm
Wymiana handlowa
Obszar handlu jest najsilniejszą stroną umiędzynarodowienia Polski, mimo to wciąż prezentuje się przeciętnie na tle badanej grupy państw. Chociaż polski eksport jest relatywnie wysoki w porównaniu z PKB (powyżej średniej analizowanych krajów), eksport jednej firmy przeciętnie wynosi tylko ok. 150 tys. dolarów. Do 2011 roku Polska utrzymywała jedno z najszybszych temp wzrostu eksportu w badanych krajach i nawet po słabszych wynikach 2012 roku utrzymuje się wśród krajów najbardziej dynamicznie rozwijających eksport (zobacz ramkę Eksport i bezpośrednie inwestycje zagraniczne na przedsiębiorstwo).
W eksport angażuje się 75% firm objętych badaniem. Niestety, większość z nich nie uznaje eksportu za istotny segment swojej sprzedaży (30% firm uzyskuje mniej niż 1% przychodów za granicą). Zaawansowane formy handlu międzynarodowego są obce dla większości analizowanych firm – ⅔ z nich nie ma zagranicznych sił sprzedażowych, a ź nie posiada stałych punktów sprzedaży za granicą.
Niski poziom internacjonalizacji polskich firm
W strukturze geograficznej eksportu dominują kraje sąsiadujące z Polską (41% wśród ankietowanych firm). Tylko 12% z analizowanych firm posiada stałe siły sprzedażowe poza Europą, reszta ogranicza się do kanałów wirtualnych lub okazjonalnych wizyt.
Niekorzystna jest także struktura produktowa polskiego eksportu – średni udział nisko przetworzonych dóbr w eksporcie badanych krajów wynosi 34%, natomiast w Polsce poziom ten utrzymuje się wciąż powyżej 40%.
Działalność operacyjna
USA, Japonia, Wlk. Brytania i Niemcy, mimo że mają bardzo duże rynki wewnętrzne, w znacznej mierze korzystają z zagranicznych usług i towarów, co wynika często z dążenia do redukcji kosztów działalności. Polska, podobnie jak inne kraje Europy Wschodniej, wykazuje niski poziom umiędzynarodowienia operacji. Niezależnie od wielkości polscy przedsiębiorcy rzadko prowadzą działalność operacyjną za granicą. Wśród przeanalizowanych krajów Europy Wschodniej jedynie Słowenia w większej mierze koncentruje się na międzynarodowych zakupach.
Pomimo że międzynarodowe zakupy są obecnie najsilniejszym elementem operacji międzynarodowych polskich przedsiębiorstw, ⅔ z nich realizuje mniej niż 10% swojego zapotrzebowania za granicą, a połowa nie wychodzi z zapytaniami ofertowymi poza granice Europy.
Większość spółek nie inwestuje za granicą, a ci, którzy inwestują, poprzestają na mniejszych transakcjach. Prawie 60% z nich nie prowadzi żadnych inwestycji poza granicami Polski, a tylko ⅓ firm posiada aktywa poza granicami kraju, z czego 43% w krajach ościennych, a prawie cała reszta w innych krajach Europy. Niemal 75% nie ma pracowników w obszarze operacji poza granicami kraju.
Większość polskich firm nie inwestuje za granicą, a ci, którzy inwestują, poprzestają na mniejszych transakcjach.
Polskie przedsiębiorstwa w bardzo ograniczonym zakresie rozwijają swoje operacje poza Europą, gdyż aż 95% polskich bezpośrednich inwestycji zagranicznych ogranicza się do krajów europejskich (zobacz ramkę Internacjonalizacja polskich firm, umiędzynarodowienie operacji).
Niski poziom internacjonalizacji polskich firm
Dobiega końca epoka, w której stosunkowo duży rynek wewnętrzny okazywał się kluczem do sukcesu polskich firm. Wprawdzie gospodarka zdaje się wychodzić z fazy spowolnienia, jednak rynek wewnętrzny, mimo wzrostu, staje się coraz bardziej nasycony, m.in. z powodu nasilającej się aktywności firm zagranicznych. Co więcej, wynagrodzenia w polskich przedsiębiorstwach rosną znacznie szybciej niż w krajach Europy Zachodniej, przez co maleje ich dotychczasowa przewaga kosztowa, zwłaszcza w obliczu ekspansji znacznie tańszych producentów z Azji i Ameryki Południowej. Wszystko to sprawia, że jeśli polskie firmy chcą uniknąć stagnacji, muszą skierować swoją uwagę ku zewnętrznym źródłom wzrostu. Kluczem do sukcesu rodzimych przedsiębiorstw staje się więc ekspansja poza granice własnego kraju. Dlatego firmy zainteresowane dalszym wzrostem powinny w coraz większym stopniu stosować bardziej zaawansowane formy rozwoju międzynarodowego niż tylko „zwykły” eksport, który oczywiście wciąż pozostanie ważnym elementem budowania wartości.
Z biegiem czasu polskie firmy na pewno zwiększą swoją ekspozycję zagraniczną w analogiczny sposób do państw uznawanych dziś za globalne. Proces ten powoli postępuje już dziś, ale możliwe jest jego przyspieszenie poprzez budowanie długoterminowej strategii ekspansji międzynarodowej. Analizy A.T. Kearney dowodzą, iż długoterminowe planowanie biznesu pozwala budować wartość i generować wyższe poziomy zwrotu dla akcjonariuszy.
