Streszczenie: Transformacja energetyki sprawia, że sieci dystrybucyjne stają się zwierciadłem zmian technologicznych i społecznych. Energa-Operator, zarządzając ponad 10 GW mocy OZE, rozwija taryfy dynamiczne, smart metering oraz lokalne obszary bilansowania, angażując klientów i samorządy. Skuteczne zarządzanie popytem wymaga dziś dialogu, edukacji i współpracy wszystkich uczestników rynku, by zapewnić stabilność systemu i efektywne wykorzystanie zielonej energii.
Transformacja sektora elektroenergetycznego przestaje przypominać spokojną ewolucję, przeradzając się w dynamiczny taniec technologii, regulacji oraz rosnących oczekiwań społecznych. Dla operatorów systemów dystrybucyjnych, takich jak Energa-Operator, każdy ruch na rynku energii, każda decyzja inwestycyjna podmiotów z sektora prywatnego oraz każda zmiana zachowań odbiorców i wytwórców znajduje natychmiastowe odzwierciedlenie w infrastrukturze sieciowej, która funkcjonuje niczym zwierciadło zachodzących procesów.
Świadome zarządzanie popytem na energię elektryczną oraz sterowanie mocą zyskują szczególne znaczenie dla spółki Energa-Operator (EOP) ze względu na skalę przyłączonych odnawialnych źródeł energii, której wolumen przekroczył już 10 GW. To porównywalne z mocą dwóch elektrowni Bełchatów, przy czym jest to moc rozproszona i charakteryzująca się wysoką zmiennością. Do sieci EOP przyłączono ponad 310 tys. mikroinstalacji prosumenckich o łącznej mocy przekraczającej 2,8 GW, a w sieci wysokich i średnich napięć wydano ponad 350 warunków przyłączenia magazynów energii o łącznej mocy ponad 7 GW. Jednocześnie odbiorcy pobierają średniorocznie niespełna 30% mocy zainstalowanej w OZE, a w niektórych obszarach jej wartość jest nawet siedmiokrotnie niższa od wartości zainstalowanej mocy OZE na tym obszarze.
W tym kontekście kluczowym celem spółki pozostaje zapewnienie odbioru energii elektrycznej w miejscach o największej produkcji z zielonych źródeł. Wymaga to wprowadzenia taryf zachęcających potencjalnych inwestorów do lokowania działalności w tzw. zielonych strefach ekonomicznych, powstających w regionach o dużym potencjale OZE, na przykład w północnej Polsce. Pozwoli to obniżyć koszty dystrybucji i straty przesyłowe oraz stworzyć korzystniejsze warunki cenowe, rozłożone w sposób sprawiedliwy w skali kraju. Równocześnie konieczne staje się wyznaczanie obszarów strategicznej interwencji ukierunkowanych na wykorzystanie bliskości generacji OZE, a także tworzenie wyspecjalizowanych okręgów przemysłowych o dużym zapotrzebowaniu na zieloną energię. Zapewnienie odbioru energii w bezpośrednim sąsiedztwie farm wiatrowych i fotowoltaicznych stanowi naturalny kierunek rozwoju lokalnych obszarów bilansowania.
Celem Energa-Operator jest nie tylko optymalizacja wykorzystania energii przez odbiorców końcowych, lecz również zwiększenie elastyczności całego systemu elektroenergetycznego, poprawa stabilności dostaw oraz ograniczenie kosztów operacyjnych i inwestycyjnych. Spółka zarządza wykorzystaniem energii, wpływając na poziom i moment jej zużycia przez odbiorców m.in. poprzez odpowiednio skonstruowaną ofertę taryfową. Z taryf dynamicznych, umożliwiających optymalizację poboru i w rezultacie obniżenie kosztów energii, korzysta już 1 600 klientów. Wsparciem dla osób świadomie kształtujących swój profil zużycia energii pozostaje aplikacja Mój Licznik. Energa-Operator wykorzystuje nowoczesne narzędzia do zarządzania mocą i przepływami energii, w tym inteligentne systemy pomiarowe i komunikacyjne, takie jak smart metering. Obecnie około 92% klientów spółki, czyli ponad 3,1 mln punktów, korzysta z liczników zdalnego odczytu, które umożliwiają dostęp do danych o zużyciu energii elektrycznej w czasie rzeczywistym.
W decentralizującym się systemie energetycznym o skuteczności narzędzi i modeli zarządzania wdrażanych przez operatorów decyduje klient, dlatego pozostaje on w centrum uwagi. Troska o klienta i ponoszone przez niego koszty oraz poszukiwanie prostych, niskonakładowych i elastycznych rozwiązań stanowią dla EOP solidny punkt wyjścia do współpracy ze wszystkimi interesariuszami rynku energii. Upowszechnianie wiedzy i edukacja na możliwie najniższym poziomie segmentów klientów sprzyjają lepszemu zrozumieniu ich potrzeb i wyzwań, a skuteczna realizacja tych działań wymaga ścisłej współpracy z samorządami. Zachęcając do tworzenia spółdzielni i klastrów energetycznych, czyli lokalnych obszarów bilansowania, spółka rozwija współodpowiedzialność za infrastrukturę energetyczną funkcjonującą na danym terenie. To właściwy kierunek z perspektywy kondycji sieci elektroenergetycznej, ponieważ operator dysponuje wiedzą stanowiącą istotną przewagę decyzyjną. W minionym roku Energa-Operator przeprowadziła cykl spotkań i konferencji, w których uczestniczyło ponad tysiąc partnerów i interesariuszy lokalnych. Pracownicy EOP przedstawili samorządom plany inwestycyjne na kolejne lata i wyjaśnili rolę operatora w systemie elektroenergetycznym, omawiając jednocześnie innowacyjne działania oraz realizowane projekty. Spotkania z przedstawicielami gmin i powiatów pozwoliły lepiej zrozumieć lokalną specyfikę i plany rozwojowe, dzięki czemu powstały trzy nowe klastry energetyczne oraz 45 spółdzielni, a 30 kolejnych jest w trakcie rejestracji lub przygotowania. Działania te nie mają charakteru jednorazowego. Spółka zamierza je kontynuować w ramach nowych inicjatyw edukacyjnych, m.in. programu Zielona Fala – Energetyczni Lokalnie, realizowanego we współpracy z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa, Wojewódzkimi Funduszami Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, regionalnymi agencjami rozwoju oraz Lasami Państwowymi. Podsumowując, realne wspieranie działań związanych z zarządzaniem popytem na energię elektryczną staje się nie tylko zagadnieniem technicznym, lecz także społecznym i ekonomicznym, wymagającym kompleksowego, ponadsektorowego podejścia systemowego. Konieczne jest stworzenie przestrzeni do rozmowy przedstawicieli wszystkich graczy na rynku energii: operatorów, przedsiębiorstw ciepłowniczych, energetyki zawodowej i przemysłowej, samorządów, inwestorów, społeczności energetycznych, organizacji pozarządowych oraz instytucji finansujących. Stała platforma dialogu i wymiany wiedzy między tymi podmiotami jest niezbędna, aby wspólnie wypracować skuteczne i praktyczne rozwiązania wspierające rozwój krajowej energetyki w sposób spójny i długofalowy. Ten system naczyń połączonych nie może dłużej funkcjonować w odizolowanych „menzurkach”.
