Streszczenie: Wartości stanowią fundament skutecznego przywództwa i podejmowania decyzji. Liderzy często nie poświęcają czasu na ich jasne zdefiniowanie, przez co w kryzysie stają przed trudnymi kompromisami. Aby świadomie kształtować wartości, pomocne są ćwiczenia, takie jak wybór symbolicznego artefaktu czy prowadzenie dziennika. Dobre wartości są wewnętrzne, podlegają naszej kontroli i przynoszą długofalowe korzyści, w przeciwieństwie do wartości opartych na zewnętrznej walidacji. Kluczowe jest też mierzenie spójności między deklaracjami a praktyką, np. poprzez osobiste credo czy wskaźniki zgodności z wartościami. Regularna reewaluacja i dopasowywanie wartości do zmieniających się warunków pozwala uniknąć niespójności i wzmacnia kulturę organizacyjną. Jasno określone i realizowane wartości stają się podstawą dla stabilnych decyzji, zaufania zespołu i długofalowego sukcesu.
Jak jasno określić swoje wartości, aby podejmować lepsze decyzje w pracy, zanim kryzys zmusi Cię do trudnych kompromisów.
Wartości stanowią sedno skutecznego przywództwa. Są fundamentem decyzji i kultury organizacyjnej. A jednak w salach wykładowych, salach konferencyjnych i biurach, w których uczymy przywództwa, często dostrzegamy brak jasności w myśleniu o tych kluczowych zasadach.
Wielu ludzi nie ma pewności, co właściwie oznacza „wartość”. Gdy prosimy, by zagłębili się w swój osobisty kodeks moralny i zastanowili się, co znaczy dla nich przestrzeganie określonych standardów i ideałów, często trudno im jasno wyrazić, w co wierzą i w jaki sposób ich działania odzwierciedlają te przekonania. W rzeczywistości zauważamy, że ludzie rzadko poświęcają czas na refleksję nad tym, za czym naprawdę się opowiadają, chyba że znajdą się w sytuacji kryzysowej. Wówczas jednak są zazwyczaj nieprzygotowani, by właściwie ocenić możliwe kompromisy między konkurującymi wartościami czy długofalowe konsekwencje swoich decyzji.
Wartości kształtują się pod wpływem sposobu myślenia i dokonywanych wyborów. Człowiek może świadomie zidentyfikować to, co jest dla niego ważne, i celowo nadać temu priorytet. Choć istnieje wiele różnych rodzajów wartości, niektóre potrafią dawać radość i poczucie stabilności, podczas gdy inne mogą rodzić cierpienie lub przynajmniej trudności. W praktyce zdarza się, że pewne wartości są destrukcyjne lub nie sprzyjają osiąganiu pożądanych rezultatów. Zrozumienie, dlaczego jedne wartości służą nam lepiej niż inne, może przesądzić o naszym ostatecznym sukcesie lub porażce.
W dalszej części przedstawiamy praktyczne kroki, które liderzy mogą podjąć, aby zbadać, ocenić i udoskonalić swoje wartości, tak by podejmować lepsze decyzje i prowadzić organizacje ku sukcesowi. Wyjaśniamy również, w jaki sposób liderzy mogą tworzyć działania, mierniki oraz mechanizmy kontrolne, które pozwolą im sprawdzić, czy rzeczywiście kierują się tymi zasadami w praktyce.
Praktyczne kroki dla liderów, aby jasno określić swoje wartości
Odkryj swoje wartości i pielęgnuj te, które dają Ci oparcie.
Skuteczni liderzy przeznaczają świadomy czas na autorefleksję. Rozwijają w sobie ciekawość tego, co naprawdę daje im poczucie spełnienia. Jednak, jak w przypadku wielu zasad przywództwa, łatwiej to powiedzieć, niż zrobić. Siedzenie w ciszy i samo rozmyślanie o własnych wartościach może być frustrująco mało skuteczne. Wartości często są zbyt abstrakcyjne, by uchwycić je bez pomocy uporządkowanego ćwiczenia i konkretnego punktu odniesienia.
Dlatego rekomendujemy, aby liderzy zaczęli od zidentyfikowania artefaktu – prostego, ale namacalnego przedmiotu, który symbolizuje coś naprawdę ważnego w ich życiu. Może to być rzecz, która pomaga opowiedzieć osobistą historię związaną z istotnym tematem. Zachęcamy, by zastanowić się, jak ukształtowało się jej znaczenie i jaką rolę ta wartość odgrywała zarówno w życiu osobistym, jak i zawodowym.
Widzieliśmy osoby wybierające zdjęcia bliskich, aby wyrazić poczucie odpowiedzialności za innych, wojskowy but jako symbol wiary w poświęcenie i służbę większej sprawie czy tatuaże upamiętniające ważne zobowiązanie. Proces wyboru artefaktu i wyjaśnienia jego znaczenia współpracownikowi pomaga odkryć to, co jest dla nas naprawdę istotne. Takie namacalne przedmioty często reprezentują nasze fundamentalne wartości. Oczywiście istnieją także inne uporządkowane metody, które mogą pomóc odkryć głęboko zakorzenione przekonania. Jednym z takich narzędzi jest prowadzenie dziennika. Spisywanie tego, co sprawia, że czujemy się dobrze, oraz doświadczeń, które uznajemy za interesujące, może nie tylko pomóc w odkrywaniu, ale przede wszystkim w ocenie naszych wartości.
Autor Mark Manson w swojej książce o nieoczywistym podejściu do dobrego życia argumentuje, że dobre wartości to zazwyczaj takie, nad którymi mamy kontrolę (czyli możemy wybrać sposób ich wyrażania). Jego zdaniem można je natychmiast wprowadzić w życie poprzez odpowiednie nastawienie umysłu. Dobre wartości są też społecznie konstruktywne. Weźmy na przykład uczciwość. Możemy zdecydować, czy jesteśmy uczciwi, i choć czasem jest to trudne, uczciwość zazwyczaj przynosi długofalowe korzyści społeczne.
W przeciwieństwie do tego, jak zauważa Manson, przedkładanie zewnętrznej walidacji, czy to poprzez dążenie do aprobaty społecznej, skupienie wyłącznie na sukcesie materialnym, czy obsesję na punkcie „mienia racji”, jest przejawem złych wartości. Takie zasady mogą szkodzić naszemu dobrostanowi i być społecznie destrukcyjne. Wszyscy znamy osoby, które ponad wszystko cenią sobie bycie zawsze w stu procentach poprawnym. Taka wartość jest jednak nie do utrzymania i nierealistyczna, a jej pielęgnowanie prawdopodobnie przyniesie więcej problemów niż rozwiązań. Również popularność jako wartość nie jest dobra, ponieważ jest całkowicie poza naszą kontrolą. Niezależnie od tego, jak ustawimy swój sposób myślenia, nie możemy „wybrać” bycia popularnym.
Kiedy tworzysz listę tego, co jest dla Ciebie najważniejsze, sprawdź, czy Twoje wartości realizują się wewnętrznie, czy opierają się na czynnikach zewnętrznych. Z reguły najbardziej użyteczne są te wartości, na które możesz bezpośrednio wpływać poprzez własne nastawienie. Dobre wartości zazwyczaj są powiązane z pozytywnymi działaniami i odzwierciedlają obiektywną rzeczywistość. Następnie zastanów się, w jakim stopniu wybierasz wartości oparte na opinii innych. Ograniczenie ich znaczenia w Twoim życiu pomoże Ci wzmocnić wewnętrzne poczucie stabilności. Dzięki temu zyskasz trwalszą podstawę do podejmowania decyzji.
Oceń swoje postępy.
Zidentyfikowanie i jasne określenie swoich kluczowych wartości to ważne pierwsze kroki. Kolejnym jest zmierzenie, w jaki sposób wpływają one na podejmowane decyzje, poprzez śledzenie, jak faktycznie wyrażasz swoje wartości w wyborach osobistych i zawodowych.
W życiu prywatnym, prostą metodą jest sporządzenie listy swoich wartości i oszacowanie, ile godzin dziennie (lub tygodniowo) poświęcasz na działania, które te wartości odzwierciedlają, jaka jest jakość energii, którą angażujesz w te aktywności, oraz ile pieniędzy wydajesz na ich realizację. Jeśli na przykład rozwój osobisty jest dla Ciebie wartością, zastanów się, co robisz w każdym tygodniu, aby w niego inwestować. Czy podejmujesz wyzwania, ucząc się nowych umiejętności? Czy rezerwujesz czas na naukę wtedy, gdy masz najwięcej energii i jasny umysł? Czy inwestujesz środki w kurs lub w pracę z odpowiednim ekspertem czy coachem, który pomoże Ci udoskonalić nową umiejętność? Zestawienie tego, jak deklarowane wartości przekładają się na Twój czas, energię i zasoby finansowe, pomoże Ci ocenić, na ile skutecznie żyjesz zgodnie z nimi.
Przenosząc tę praktykę na grunt zawodowy, autorzy książki The Leadership Challenge, James M. Kouzes i Barry Z. Posner, zachęcają liderów do napisania osobistego credo. Celem jest uzyskanie jasności co do tego, co cenisz i jak wyrażasz to w pracy. Wyobraź sobie, że wybierasz się na sześciomiesięczny urlop sabatowy i w tym czasie nie będziesz mieć żadnego kontaktu ze swoim zespołem. Musisz przygotować jednostronicową notatkę, w której określisz zasady i mierniki, jakie Twoim zdaniem powinny kierować decyzjami i działaniami zespołu podczas Twojej nieobecności. Jakie wartości będą miały priorytet? Wymień je w kolejności ważności. Po czym Twój zespół rozpozna, że jego praca jest z nimi zgodna? Wskaż konkretne mierniki. Opisz wszystkie te elementy w taki sposób, aby pomóc zespołowi rozwiązywać nieuniknione konflikty i problemy, które mogą się pojawić, gdy Ciebie nie będzie. Następnie, jeśli będziesz mieć na to ochotę, możesz podzielić się efektem tego ćwiczenia z faktycznym zespołem i zachęcić go do wykonania tej samej pracy, aby wzmocnić poczucie wspólnych wartości.
Wybór mierników zgodności z wartościami może początkowo wydawać się zbędny i trudny (na przykład: jak w sposób namacalny ocenić tak ogólne pojęcia jak uczciwość?), jednak mierniki są kluczowymi narzędziami do weryfikowania, czy efekty pracy i procedury są zgodne z uzgodnionymi zasadami. Słabe wyniki w tych obszarach mogą być dla jednostek ważnym sygnałem, że ich własne wartości lub wartości organizacji nie przekładają się skutecznie na decyzje i zachowania.
Udoskonalaj swoje wartości poprzez regularną reewaluację.
Liderzy, którzy stale testują spójność między swoimi wartościami a praktykami, są lepiej przygotowani do radzenia sobie w trudnych sytuacjach. Jest to szczególnie ważne, biorąc pod uwagę, że wartości nie zawsze są stałe. Niektóre ewoluują wraz z doświadczeniami jednostek i organizacji, a także w odpowiedzi na zmieniające się warunki. Kiedy liderzy doprecyzowują i komunikują wartości dopasowane do konkretnej sytuacji i kontekstu, pracownicy chętniej podejmują działania spójne z tymi zasadami.
Przykładem może być sytuacja w firmie Boeing. W styczniu 2024 r., gdy zaślepka drzwiowa odpadła od samolotu Alaska Airlines kilka minut po starcie, ponownie pojawiły się pytania o jakość i bezpieczeństwo modeli 737 Max. Po tragicznych wypadkach w latach 2018 i 2019, kierownictwo Boeinga ponownie stanęło w obliczu groźby uziemienia wszystkich modeli Max przez Federal Aviation Administration. Jednym z ustaleń było wykazanie rozbieżności między deklarowanymi priorytetami Boeinga, czyli „bezpieczeństwem, jakością, uczciwością i zrównoważonym rozwojem”, a faktycznym traktowaniem ceny akcji jako głównego miernika sukcesu. Dziennikarskie śledztwa wskazują, że znacząca zmiana w sposobie pomiaru sukcesu w Boeing nastąpiła po fuzji z producentem zbrojeniowym McDonnell Douglas w 1997 r. Aby wyjść z kryzysów, najwyższe kierownictwo Boeinga będzie musiało na nowo stworzyć i dostosować, w nowym kontekście procesy i mierniki zgodne z wartościami, które w przeszłości doprowadziły firmę do inżynieryjnej doskonałości.
Kiedy liderzy potrafią przekuć wartości w konkretne działania, pracownicy dostrzegają szansę, by robić to samo w swoim obszarze pracy. Przykładem jest inicjatywa Megan Johnson, pielęgniarki i wykładowczyni w University of Michigan School of Nursing, oraz Steve’a Vinsona, menedżera ds. DEI w opiece ambulatoryjnej w Michigan Medicine, którzy zabiegali o wprowadzenie do systemu szpitalnego kosmetyków do pielęgnacji włosów dla osób czarnoskórych. „Kiedy pracowałam na nocnej zmianie, pacjenci mówili mi: ‘Obudź mnie o 6:00, żebym mógł się przygotować na wizytę lekarza’, bo dla nich doświadczenie pobytu wyglądało inaczej, jeśli nie prezentowali się w określony sposób” — powiedziała Johnson w podcaście uczelni. Vinson dodał, że wysiłek włożony przez nich oboje w pokonanie przeszkód administracyjnych, aby zakupić zapas takich kosmetyków, zamiast polegać na tym, że personel dzieli się własnymi z pacjentami, był przykładem praktycznego wcielenia w życie uczelnianej wartości „inkluzywności”. „Często o tych wartościach rozmawiamy, ale to był przykład realnego działania zgodnego z deklaracjami” — podkreślił.
Również w naszej sali wykładowej zauważyliśmy znaczący wzrost świadomości i wagi, jaką studenci przywiązują do kwestii tożsamościowych. Wartość inkluzywności pozostaje dla nas priorytetem, ale sposób jej realizacji ewoluował pod wpływem wstrząsów kulturowych i zmian zewnętrznych. Budowanie i wzmacnianie psychologicznie bezpiecznego, inkluzywnego środowiska wymagało od nas odnowienia i doprecyzowania języka, którym się posługujemy, aktualizacji przykładów używanych w nauczaniu oraz poszerzenia grona praktyków współpracujących z naszymi studentami.
Podczas ponownej oceny hierarchii swoich kluczowych wartości i powiązanych z nimi mierników warto równolegle poszukiwać i korygować wszelkie niespójności. Doskonaląc rozumienie własnych wartości, możesz zadbać o to, by Twoje decyzje pozostawały w pełnej zgodzie z fundamentalnymi zasadami, którymi się kierujesz.
Zrozumienie wartości nie jest procesem pasywnym. To aktywne działanie, które wymaga autorefleksji, jasnego sformułowania przekonań oraz konsekwentnego ich podtrzymywania. Fundamentem skutecznego przywództwa są kluczowe przekonania, które prowadzą liderów drogą decyzji opartych na zasadach i działań nacechowanych celem. Rozpoznając cechy wartości naprawdę użytecznych oraz stosując praktyczne kroki, aby je odkrywać i pielęgnować, liderzy mogą w pełni wykorzystać potencjał wartości fundamentalnych, zarówno dla osobistego, jak i organizacyjnego sukcesu.
