Streszczenie: W badaniu PwC „CEO Survey 2013” wzięło udział 73 członków zarządów polskich firm. Tylko 26% z nich przewidywało znaczący wzrost przychodów w 2013 roku, co wskazuje na ostrożny optymizm w krótkim terminie. Jednakże 46% liderów oczekiwało silnego wzrostu przychodów w ciągu kolejnych trzech lat, co świadczy o długoterminowym pozytywnym nastawieniu. W odpowiedzi na niepewność gospodarczą, 45% prezesów wdrożyło kompleksowe programy restrukturyzacji kosztów, często wiążące się z redukcją zatrudnienia. Proces centralizacji decyzji był widoczny, ponieważ 71% liderów deklarowało większą kontrolę nad zarządzaniem organizacją, a 82% przyznawało, że kluczowe decyzje zapadają wyłącznie na najwyższym szczeblu. Jednakże, tylko 68% liderów planowało zwiększenie nakładów na projekty badawczo-rozwojowe, co może wskazywać na potrzebę większego nacisku na innowacje. W obliczu niepewności, liderzy skupiali się na tradycyjnych rozwiązaniach, takich jak ograniczanie kosztów i centralizacja zarządzania. Jednocześnie, z ostrożnym optymizmem patrzyli w przyszłość, planując inwestycje w badania i rozwój oraz zwracając uwagę na etyczne aspekty prowadzenia biznesu.
W okresie silnych wahań koniunktury zmienia się perspektywa czasowa, w jakiej patrzą na organizacje ich liderzy. Wielu z nich pogodziło się z pogorszeniem lub stagnacją wyników w krótkim terminie, przygotowując jednak firmy do wzrostu za kilka lat.
Badanie przeprowadzone przez PwC – „CEO Survey 2013” – umożliwia nakreślenie kondycji biznesu w Polsce, głównych kierunków, w jakich zmierzają organizacje, a także nastrojów i oczekiwań ich liderów. W skali światowej w badaniu PwC wzięło udział 1330 członków zarządów największych globalnych firm. W Polsce natomiast od października do grudnia 2012 roku przeprowadzono 73 wywiadyIndeks górny 11.
Długoterminowy optymizm
Większość menedżerów działających na naszym rynku nie oczekuje rychłej poprawy kondycji firm, którymi zarządzają. Nie spodziewają się wzrostów w 2013 roku. Tylko co czwarty (26%Indeks górny 22) polski prezes bądź dyrektor zarządzający uważa, że przychody jego firmy wzrosną zdecydowanie w najbliższym roku – to wynik podobny do uzyskanego na zachodzie Europy – mimo nieco lepszych prognoz rozwoju polskiej gospodarki. Pokazuje to, jak bardzo mentalnie dołączyliśmy do Europy i jak trudno wyobrazić sobie rozwój w Polsce w okresie stagnacji reszty kontynentu. Aż 88% badanych przez PwC liderów jest przekonanych, że w najbliższych miesiącach mogą nas czekać znaczące wahania wzrostu PKB. Równie istotnym źródłem ryzyka jest niestabilność kursu walutowego (67% uznało ten czynnik za groźny dla rozwoju ich biznesu).
Nie oznacza to jednak radykalnego pogorszenia się nastrojów, ponieważ badani prezesi z optymizmem patrzą w nieco bardziej odległą przyszłość. Prawie połowa z nich (46%) jest przekonana, że przychody ich firmy silnie wzrosną w ciągu trzech najbliższych lat. Co więcej – ten wskaźnik rośnie. Rok wcześniej podobną opinię wyrażało 33% liderów. Świadczy to o tym, że mimo trudnych czasów w gospodarce i finansach pozytywnie oceniają potencjał rynków, na których działają ich firmy.
Konsolidacja w oczekiwaniu na lepsze czasy
Ostatnie kilka lat to dla wielu firm lekcja funkcjonowania w bardzo niepewnym otoczeniu. W takich warunkach liderzy organizacji w Polsce chętnie stawiają na tradycyjne i sprawdzone rozwiązania, takie jak ograniczanie kosztów, centralizacja decyzji i koncentracja na podstawowej działalności.
Prawie połowa szefów firm (45%) przyznaje, że najważniejszym działaniem, jakie podjęli, aby zoptymalizować sposób funkcjonowania firmy i dostosować organizację do niestabilnego otoczenia, było przygotowanie i wdrożenie kompleksowego programu restrukturyzacji kosztów. Często oznaczało to redukcję zatrudnienia na różnych szczeblach firmy. Ten proces będzie trwał nadal. W ciągu roku 32% badanych firm zamierza zmniejszyć zatrudnienie. To więcej niż średnia w regionie Europy Środkowo‑Wschodniej (24%) i na świecie (25%), choć w przypadku firm z Europy Zachodniej wskaźnik ten jest znacznie wyższy (40%).
Badani liderzy nie mają wątpliwości, że trudne czasy wymagają silnego przywództwa. Polscy prezesi i dyrektorzy zarządzający w znaczącej większości biorą na siebie odpowiedzialność za wyznaczone kierunki działań. Aż 71% badanych w Polsce liderów deklaruje, że zarządzanie organizacją i podejmowanie kluczowych decyzji ulega stałej centralizacji; 82% liderów przyznaje, że najważniejsze decyzje zapadają wyłącznie na najwyższym szczeblu. Proces ten oznacza, iż bardzo istotne dla długookresowego rozwoju przedsiębiorstwa staje się zarówno przygotowanie odpowiednich następców dla obecnej kadry kierowniczej, jak i opracowanie efektywnych metod wyłaniania przyszłych liderów. A tu, niestety, jest już gorzej. W porównaniu z kolegami ze świata polscy menedżerowie mało aktywnie wychowują następców.
Nastroje prezesów w niepewnych czasach
Nastroje prezesów w niepewnych czasach
Ostrożne przygotowania do wzrostu
Równocześnie z cięciem kosztów i centralizacją zarządzania prezesi starają się przygotować do spodziewanej poprawy koniunktury. Podchodzą jednak do tego bardzo ostrożnie, rzadko decydując się na duże inwestycje. Prawie co trzecia organizacja w Polsce (30%) upatruje szans w organicznym rozwoju, ograniczonym jednak do lokalnego rynku – krajowego bądź obejmującego nasz region Europy (eksport do państw sąsiedzkich, ewentualnie rozwój struktur sprzedaży, usług bądź produkcji na tych rynkach). Znacznie mniej firm, bo 12%, planuje ekspansje na rynki nowe, na których dotąd były nieobecne. W porównaniu z typowymi zachowaniami firm światowych znacznie mniej odważne działania przewidują też w zakresie wprowadzania nowych produktów i usług, poszukiwania strategicznych aliansów czy przejęć innych firm.
Ważnym czynnikiem rozwoju – a przynajmniej utrzymania konkurencyjnej pozycji na rynku – jest w opinii liderów intensyfikacja prac badawczo‑rozwojowych. W odniesieniu do Polski stanowi to znaczącą zmianę jakościową, dotąd bowiem wiele z globalnych bądź unijnych badań i raportów wskazywało na bardzo niski w Polsce nacisk na rozwój innowacji technologicznych czy też współpracę przedsiębiorstw z placówkami naukowymi. Aż 68% badanych liderów firm planuje intensyfikację nakładów na projekty badawczo‑rozwojowe. To pozytywne zaskoczenie, choć martwi zestawienie z niewielkim zainteresowaniem w zakresie wprowadzania na rynek nowych, innowacyjnych produktów i usług.
Warto też odnotować, że 55% liderów w Polsce planuje działania dotyczące etycznej strony biznesu. Najprawdopodobniej jest to efekt naśladowania zachowań na bardziej dojrzałych rynkach. Tam zaś często brak kultury etycznej w sieciowych organizacjach jest uznawany za jedno ze źródeł obecnego kryzysu (np. w branży bankowej oferującej skomplikowane i niezrozumiałe dla klientów narzędzia finansowe bądź w przemyśle opartym na złożonych, globalnych łańcuchach dostaw, takich które często nie uwzględniają norm dotyczących warunków pracy i wynagrodzeń u podwykonawców).
Liderzy badanych organizacji działających w Polsce przejawiają ostrożny optymizm co do sytuacji na rynku w dłuższym okresie. Aby sprostać bieżącemu spowolnieniu, przede wszystkim tną koszty. Ostrożnie przygotowują też firmy do spodziewanego wzrostu, zwłaszcza starając się wzmocnić prace badawczo‑rozwojowe i dostrzegając coraz większą wagę przejrzystości i etyczności działań. Za kilka lat powinno to zaprocentować, zwłaszcza jeśli podejmowane działania zostaną wzbogacone.
Z tej grupy 20 członków zarządu polskich firm zgodziło się wziąć udział w badaniu globalnym, a pozostali udzielili odpowiedzi ankieterom współpracującej z PwC firmy badawczej, wyłącznie na potrzeby uzupełniającego badania krajowego.
Rok wcześniej wskaźnik ten wyniósł 28%, zatem optymizm wśród liderów co do krótkoterminowej poprawy nieco zmalał. Por.: badanie PwC „CEO Survey 2012”.
