Jak przetrwać rzeczywistość tworzenia się nowych paradygmatów

Jedyną pewną rzeczą w życiu jest zmiana. Jak ją przetrwać? Odpowiedz jest jedna – dostosować się. Tkwienie w starych strukturach myślenia i działania oznacza śmierć. Przemianom podlegają indywidualne jednostki jako pracownicy, jak i całe przedsiębiorstwa. Zasada elastycznego reagowania i ciągłej ewolucji dotyczy wszystkich.

Świat, który znamy, opiera się na paradygmatach. Stanowią one swoiste kierunkowskazy działania pozwalającego odnieść sukces. Wiadomo jest, jak myśleć, w jaki sposób rozwiązywać problemy, jak się uczyć i jak reagować. Jednym z większych wyzwań w procesie obsługi zmiany okazała się interdyscyplinarność, ale i wówczas wystarczyło dokonać odpowiedniej analizy, by znaleźć ewolucyjną metodę wdrożenia jej w życie. I znów wszystko działało. Jakby każdy z elementów znalazł nowe, acz naturalne dla siebie miejsce. Machina organizacyjna nadal pracowała. Można było nawet dostrzec poprawę wobec stanu wyjściowego.

Przyszedł jednak czas, gdy okazuje się, że dotychczas działające schematy postępowania i prowadzenia biznesu już nie funkcjonują. Organizacje coraz częściej borykają się ze wzrastającą rotacją pracowników a dotychczasowe systemy motywacyjne przestają działać. Coś zaczyna nie pasować do zmieniającego się otoczenia biznesowego, do nowo tworzącej się rzeczywistości biznesowej i społecznej.

Na rynkach pojawia się wiele czynników wprowadzających destabilizację dotychczas obowiązujących reguł. Ich działanie można dostrzec nie tylko w jednej branży. Pomiędzy rynkami zachodzi interakcja. A jej wyniku nie potrafimy przewidzieć. Po jakimś czasie można oczywiście liczyć na osiągnięcie stanu równowagi. Jednak będzie ona bardzo delikatna.

Życie w sieci

Stare reguły przestają obowiązywać. Wchodzą nowe, opierające się na strukturach niehierarchicznych, tworzonych na dany czas wśród zespołów funkcjonujących w ramach sieci. Zacierają się różnice pomiędzy korporacjami a małymi firmami.

To tak, jakbyśmy wracali do naszej prehistorii. Człowiek jest stworzeniem stadnym, żyjącym od zawsze w sieci relacji, jakie zmieniały się w zależności od sytuacji i charakteru wykonywania zadania. Stałymi pozostawały jedynie najbliższe kręgi, w jakich się obracał.

Internet jest tym zjawiskiem, które zmieniło sposób funkcjonowania relacji. Co prawda, nie zniszczył ich struktury, ale w sposób zasadniczy zmienił sieć komunikacji i wymiany wiedzy. Kontakty w obrębie rodziny czy społeczności przestały być jedynymi. Równolegle pojawiły się relacje na odległość, nie mniej ważne niż te utrzymywane dotychczas w ustalonych kręgach społecznych. W ten sposób padł paradygmat współpracy w ramach znajomych czy zastanych sieci międzyludzkich. Priorytetem stało się posiadanie wiedzy, a nie stałe i istniejące powiązana międzyludzkie.

W ramach sieci wiedzy powstają grupy zjednoczone wokół podobnego know‑how, tzw. wspólnoty eksperckie. Bez względu na barierę czasową czy geograficzną osoby do nich, należące mają ze sobą kontakt i wymieniają się spostrzeżeniami na temat interesującej ich wspólnie sprawy, odkrycia czy informacji. Głównym celem wspólnot jest rozwój wiedzy czy określonej dyscypliny.

Wielokierunkowa zmiana

Innym, nowatorskim elementem świata stała się digitalizacja, sprzyjająca tworzeniu międzyludzkich sieci, których praktycznie nie dotyczą żadne ograniczenia, szczególnie te „stare”, geograficzne.

Jednak digitalizacja to zarazem jedynie początek całego procesu przeobrażeniowego rynku. Pierwszym jego momentem jest cyfryzacja, tzw. 1D. Po nim przychodzi ukryty wzrost (2D), czyli następuje seria małych, wprost niezauważalnych zmian. Kończą się one destabilizacją (3D) dokonywaną przez zdarzenia zmieniające dane obszary nie do poznania. Wtedy przychodzi czas dematerializacji (4D), usuwającej klasyczne metody oraz nośniki i demonetyzacji (5D), czyli przeniesienia najważniejszych procesów finansowych do świata cyfrowego. Ostatnim skutkiem digitalizacji jest demokratyzacja (6D), czyli upowszechnienie się rozwiązania i czasowa równowaga rynku.

A nad wszystkim króluje niepewność, w której teoria chaosu szczególnie zyskuje na znaczeniu. Kiedy nie można niczego przewidzieć. Jedyną, pewną rzeczą jest właśnie… zmiana. Wielokierunkowa i wywołująca wstrząsy.

Jazda po kruchym lodzie

Niepewność niesie ze sobą element zaskoczenia. Niczego nie można zaplanować, każdy scenariusz może ulec destrukcji pod wpływem nagłych wydarzeń, mających nierzadko wpływ globalny, zmieniających struktury społeczne, gospodarcze czy technologiczne. W świecie, w którym żyjemy obecnie, aż się roi od „czarnych łabędzi” wpływających na naszą rzeczywistość.

Trwanie przy dotychczasowych regułach, starym sposobie myślenia i działania, jest jednoznaczne ze strzałem w swoje własne kolano. Wyciąganie wniosków z przeszłości i przyjmowanie na ich podstawie scenariuszy działań stanowi już dziś ułudę. Wydaje się, że jedynym słusznym wyjściem jest obserwacja, intuicja oraz podejmowanie decyzji z pełną świadomością niemożności przewidzenia konsekwencji. Zaś nieprzypadkowa przypadkowość staje się pewnikiem.A otoczenie biznesowe przekształca się w system naczyń połączonych i najmniejsza zmiana u jednego, pociąga za sobą transformację u innych. Jaką? To się dopiero okaże. Po fakcie.

W nowej rzeczywistości na krawędzi chaosu obserwuje się trzy scenariusze działań, jakie przyjmują przedsiębiorstwa. Pierwszy z nich zakłada jeszcze szybszy sprint, czyli to samo, ale szybciej. W drugim dominuje strach, czyli priorytet położony jest na redukcji za wszelką cenę, a Świętym Graalem jest trwanie w tradycji. Trzecią opcją jest innowacyjność przy jednoczesnym odrzuceniu tego, co stare.

Kręgi tworzące sieć relacji człowieka

Krąg 1 – około 5 osób

Tworzony przez najbliższych, połączonych szczególną więzią bliskości. Relacje w ramach tego kręgu są bardzo silne, charakteryzują się dużym zaangażowaniem, nierzadko wręcz współuzależnieniem.

Krąg 2 – około 15 osób

Osoby do niego należące są sobie bliskie, jednak kontaktują się między sobą średnio raz na miesiąc. Klasyfikujemy te relacje jako osobiste, powiązane ze wzajemną troską, ale bez konieczności częstego kontaktu.

Krąg 3 – około 50 osób

Występuje w nim element powiązania, zazwyczaj biznesowego, tworzący konieczność kontaktów co najmniej raz na miesiąc. Znane są wzajemne nazwiska, preferencje i inne dane.

Krąg 4 – 150 osób

Jest to krąg tzw. graniczny, odpowiadający grupie społecznej np. osobom wychowującym się na jednym podwórku. Zostają zawsze przez siebie rozpoznane nawet w odległości od pierwotnego środowiska wspólnego przebywania. Kontakt między nimi utrzymywany jest średnio raz na rok.

Indeks górny Źródło: Dubnar R., Ilu przyjaciół potrzebuje człowiek, 2010 Indeks górny koniec^{Źródło: Dubnar R., Ilu przyjaciół potrzebuje człowiek, 2010}