Streszczenie: Polskie firmy rodzinne coraz aktywniej uczestniczą w rynku fuzji i przejęć (M&A), traktując go jako narzędzie strategicznego wzrostu, ekspansji i transformacji. Ponad 60% transakcji dotyczyło innych firm rodzinnych, co pokazuje wagę wspólnych wartości i kultury organizacyjnej. Aktywność M&A umożliwia szybki dostęp do nowych technologii, rynków, talentów i kapitału. Kluczowe wyzwania to zarządzanie integracją, sukcesją i zachowanie tożsamości organizacyjnej. Eksperci zalecają firmom rodzinnych rozwijanie wewnętrznych kompetencji M&A, współpracę z doradcami i śledzenie trendów technologicznych, ESG i cyfryzacji w celu budowy długofalowej przewagi konkurencyjnej.
Rynek M&A staje się dla polskich firm rodzinnych coraz ważniejszym narzędziem strategicznym, umożliwiającym nie tylko wzrost i dywersyfikację, ale też osiąganie przewagi konkurencyjnej oraz stanowiącym skuteczną odpowiedź na transformacyjne wyzwania współczesnego świata.
Coraz wyraźniej widać, że rynek M&A (fuzji i przejęć) przestaje być domeną wyłącznie wielkich korporacji, a staje się integralnym elementem strategii dla przezornych liderów firm rodzinnych. Jak wynika z danych przedstawionych w raporcie KPMG Firmy rodzinne 2025, aktywne uczestnictwo w procesach konsolidacyjnych na rynku M&A nie tylko zyskuje na popularności, ale przede wszystkim przekłada się na wymierne korzyści i wzmocnienie pozycji rynkowej. Dla liderów firm rodzinnych zrozumienie niuansów rynku M&A i umiejętne wykorzystanie jego potencjału staje się nie tyle opcją, ile strategicznym imperatywem w dążeniu do wzrostu, innowacji i długoterminowej odporności na dynamicznym rynku M&A.
Dlaczego firmy rodzinne coraz śmielej wkraczają na polski rynek M&A?
Jak wynika z raportu KPMG, w ciągu ostatnich trzech lat niemal jedna piąta firm rodzinnych aktywnie uczestniczyła w transakcjach na rynku M&A. Ten znaczący odsetek sygnalizuje fundamentalną zmianę w podejściu do strategii wzrostu, która wykracza poza tradycyjny rozwój organiczny. Liderzy przedsiębiorstw rodzinnych muszą zatem zadać sobie pytanie: jakie siły napędowe stoją za tym trendem i jakie implikacje niesie on dla organizacji w kontekście szerszych celów, takich jak wzrost przychodów, transformacja cyfrowa czy pozyskiwanie kluczowych talentów poprzez aktywność na rynku M&A?
Raport KPMG wskazuje, że firmy rodzinne coraz intensywniej poszukują możliwości wzrostu i transformacji, a rynek M&A jest postrzegany jako jedno z kluczowych narzędzi do osiągania tych celów. Przede wszystkim w świecie rosnącej niepewności i szybko zmieniających się modeli biznesowych dywersyfikacja działalności jawi się nie tylko jako mechanizm obronny, lecz również proaktywna strategia poszukiwania nowych strumieni przychodów oraz adaptacji do nowych realiów. Firmom rodzinnym, często skoncentrowanych na jednym, historycznie ugruntowanym obszarze, efektywne wykorzystanie rynku M&A oferuje przyspieszoną ścieżkę do rozszerzenia portfolio, wejścia w nowe segmenty czy zdobycia kompetencji niezbędnych do konkurowania, np. w obszarze nowych technologii.
Równie istotna staje się ekspansja zagraniczna, będąca odpowiedzią na globalizację rynków. Coraz wyraźniej widać globalne ambicje polskich firm rodzinnych, wejście na nowe rynki międzynarodowe jednak jest obarczone wysokimi kosztami oraz znacznym ryzykiem. W tym kontekście rynek fuzji i przejęć oferuje dostęp do bazy klientów, kanałów dystrybucji, rozpoznawalnej marki oraz cennego know-how, w tym specjalistycznych talentów. Stanowi to znaczącą przewagę nad organicznym wzrostem.
Nie można również pominąć kwestii pozyskiwania nowych źródeł kapitału wzrostowego oraz dostępu do innowacji, które są paliwem dla transformacji i utrzymania konkurencyjności na współczesnym rynku fuzji i przejęć. Rozwój i wdrażanie nowych technologii, adaptacja do wymogów ESG czy skalowanie działalności wymagają znaczących nakładów. Rynek M&A może być postrzegany jako środek do pozyskania kapitału lub jako sposób na szybkie wchłonięcie innowacyjnych rozwiązań czy zespołów badawczo-rozwojowych. Dla menedżerów umiejętne zarządzanie strategią obecności na rynku fuzji i przejęć w kontekście dostępu do kapitału i technologii staje się kluczową kompetencją zarządczą, pozwalającą firmie nie tylko rosnąć, ale też fundamentalnie się przekształcać.
Decyzja o wejściu na rynek M&A wymaga od liderów firm rodzinnych przejścia od tradycyjnego, często operacyjnego fokusu, do proaktywnego, strategicznego zarządzania portfelem aktywów i możliwości wzrostu oraz wpisania tych działań w ogólną strategię transformacji i adaptacji do zmieniającego się świata i dynamiki rynku M&A.
Kluczowe wnioski dla liderów firm rodzinnych
Zrozumienie dynamiki rynku M&A w kontekście firm rodzinnych jest kluczowe dla podejmowania trafnych decyzji strategicznych. Raport KPMG dostarcza tu cennych spostrzeżeń, które liderzy powinni wnikliwie przeanalizować, aby skutecznie nawigować po rynku M&A:
- Siła wspólnych wartości na rynku M&A. Niezwykle istotnym wnioskiem jest fakt, że ponad 60% transakcji przejęć dokonanych przez firmy rodzinne dotyczyło innych przedsiębiorstw rodzinnych. To sugeruje, że zgodność kultury organizacyjnej, wspólne wartości, długoterminowa perspektywa i podobne podejście do biznesu są kluczowymi czynnikami przy wyborze partnera transakcyjnego. Dla menedżerów oznacza to, że budowanie relacji i sieci kontaktów w środowisku innych firm rodzinnych może być niezwykle pomocne przy identyfikacji potencjalnych celów na rynku fuzji i przejęć. To również wskazówka, aby w procesie due diligence szczególną uwagę zwracać na aspekty „miękkie”, które w firmach rodzinnych często odgrywają decydującą rolę w powodzeniu integracji po transakcji na rynku M&A.
- Przewaga konkurencyjna na rynku M&A. Firmy rodzinne aktywne na rynku fuzji i przejęć osiągały średnio o 14% wyższe wyniki biznesowe niż te, które nie angażowały się w takie transakcje. To potężny argument dla zarządów rozważających strategiczne akwizycje jako element strategii wzrostu na konkurencyjnym rynku M&A. Jednakże ten pozytywny wynik wymaga od menedżerów zapewnienia rygorystycznego procesu selekcji celów (pasujących strategicznie i kulturowo), precyzyjnego planowania integracji oraz efektywnego zarządzania zmianą.
- Zarządzanie ryzykiem w firmach rodzinnych na rynku M&A. Choć potencjał rynku M&A jest ogromny, liderzy firm rodzinnych muszą być świadomi specyficznych wyzwań. Integracja dwóch, często silnie zakorzenionych kultur rodzinnych, planowanie sukcesji w nowej, połączonej strukturze, czy zachowanie unikalnego DNA i wartości firmy rodzinnej to zadania wymagające szczególnej wrażliwości i strategicznego podejścia przy działaniach na rynku M&A. Menedżer powinien proaktywnie adresować te kwestie, angażując kluczowych interesariuszy i jasno komunikując wizję przyszłości połączonych firm.
Pozycjonowanie firm rodzinnych na rynku fuzji i przejęć
Patrząc w przyszłość, można założyć, że aktywność polskich firm rodzinnych na rynku fuzji i przejęć będzie nadal rosła. Otoczenie gospodarcze staje się coraz bardziej złożone, a konsolidacja w wielu sektorach wydaje się nieunikniona. Dodatkowo takie megatrendy jak transformacja cyfrowa i rosnące znaczenie kwestii środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego (ESG) wymuszają na firmach rodzinnych poszukiwanie nowych kompetencji – często właśnie poprzez fuzje i przejęcia. Dla liderów oznacza to konieczność wypracowania długoterminowego planu rozwoju i transformacji firmy w kontekście możliwości, jakie stwarza rynek M&A.
Kluczowe obszary, na których powinni skupić się menedżerowie, to budowanie kompetencji związanych z rynkiem M&A w organizacji. Zamiast traktować każdą transakcję jako jednorazowy projekt, firmy rodzinne powinny dążyć do rozwijania wewnętrznych zdolności lub nawiązywać stałe relacje z zaufanymi doradcami specjalizującymi się w fuzjach i przejęciach. Takie podejście będzie pomocne w realizowaniu tego typu transakcji. Równie ważna jest antycypacja trendów i proaktywne działanie na rynku M&A, ponieważ czekanie na idealną okazję może oznaczać jej przegapienie. Liderzy powinni analizować trendy rynkowe, technologiczne i społeczne, aby identyfikować potencjalne obszary wzrostu lub zagrożenia. Może to oznaczać przejęcie firmy dysponującej kluczowymi technologiami cyfrowymi, nabycie podmiotu o silnych referencjach w obszarze ESG, aby przyspieszyć własną transformację, lub konsolidację rynku w celu osiągnięcia większej skali i efektywności.
—
Podejmując świadome i dobrze przygotowane działania na rynku M&A, polskie przedsiębiorstwa rodzinne mają szansę nie tylko umocnić swoją pozycję, lecz także zbudować trwałą wartość dla przyszłych pokoleń oraz skutecznie nawigować przez erę cyfryzacji i zrównoważonego rozwoju. Kluczem jest traktowanie rynku fuzji i przejęć nie jako serii pojedynczych transakcji, lecz jako ciągłego procesu strategicznego, wpisanego w DNA organizacji dążącej do trwałego sukcesu na polskim i globalnym rynku.
