Streszczenie: Wypalenie zawodowe staje się epidemią naszych czasów – aż 78% Polaków pracujących zawodowo odczuwa jego objawy. WHO uznaje je za konsekwencję chronicznego stresu, a nie jednostkę chorobową, jednak skutki są poważne: od wyczerpania emocjonalnego, przez depersonalizację, po spadek poczucia wartości i sensu pracy. Pandemia, praca zdalna i długi czas pracy (Polacy pracują średnio 38,9 h tygodniowo) tylko pogłębiły problem. Cierpią nie tylko szeregowi pracownicy – liderzy są nawet bardziej narażeni. Wypalenie to realne zagrożenie dla zdrowia i efektywności firm. Dzień Walki z Wypaleniem Zawodowym powinien być impulsem do refleksji – i wdrażania systemowego wsparcia psychicznego w organizacjach
14 września obchodziliśmy Dzień Walki z Wypaleniem Zawodowym. Badania wskazują, że z roku na rok to zjawisko występuje coraz częściej wśród Polaków i dotyka osób na wszystkich szczeblach kariery. Co warto wiedzieć na jego temat?
Według raportu „Polacy na granicy wypalenia zawodowego” przeprowadzonego przez UCE Research i platformę ePsycholodzy.pl w 2024 roku aż 78,3% osób pracujących zawodowo zaobserwowało u siebie co najmniej jeden z symptomów wypalenia zawodowego.
Czym jest wypalenie zawodowe?
Według klasyfikacji WHO wypalenie zawodowe jest definiowane jako reakcja organizmu na chroniczny stres, nie zaś choroba. Stopniowo narastające zjawisko dotyczy głównie osób, u których długotrwałe przeciążenie pracą powoduje wyczerpanie emocjonalne, dystansowanie się i obniżenie efektywności zawodowej. Syndrom został opisany po raz pierwszy już w latach 70. XX w. przez Christinę Maslach, amerykańską psycholożkę społeczną. Według jej koncepcji wypalenie zawodowe jest wielowymiarowym zjawiskiem, które może się przejawiać wyczerpaniem emocjonalnym, depersonalizacją oraz obniżonym poczuciem sprawczości oraz własnej wartości. Często występuje ono u osób pracujących z innymi ludźmi. Wyczerpanie emocjonalne pojawia się jako pierwsze. Charakteryzuje się utratą energii, motywacji oraz trudnościami w regeneracji, podczas gdy depersonalizacja przejawia się cynicznym, przedmiotowym traktowaniem innych. Ostatni element to spadek poczucia kompetencji objawiający się nadmierną samokrytyką, utratą wiary w własną skuteczność oraz brakiem poczucia sensu w wykonywanej pracy.
Dzień Walki z Wypaleniem Zawodowym – dlaczego powinien skłonić do refleksji?
Świadomość na temat wpływu zjawiska na życie prywatne i zawodowe rośnie. W 2019 r. Światowa Organizacja Zdrowia wpisała syndrom wypalenia zawodowego do międzynarodowej klasyfikacji chorób (ICD-11). Zmiana weszła w życie z początkiem 2022 r. Jest to szczególnie ważne w kontekście narastającej siły zjawiska, które znacząco rozwinęło się pod wpływem pandemii Covid-19 oraz mniejszego stopnia bezpośredniego kontaktu między współpracownikami, spowodowanego pracą zdalną.
Kondycja psychofizyczna pracowników ma bezpośredni wpływ na ich zaangażowanie, a tym samym na efektywność całej firmy. Raport „Presja zmian a emocje i zdrowie psychiczne w środowisku pracy” Grupy ArteMis z 2024 r. wykazał, że ponad 52% pracowników odczuwa przeciążenie emocjonalne, a 48% zmaga się z wypaleniem zawodowym. Polacy znajdują się w ścisłej czołówce krajów europejskich pod względem długości czasu pracy – według najnowszych danych Eurostatu średnio 38,9 godzin tygodniowo w 2024 r. wobec unijnej średniej 36 godzin – więc nie pozostawiają sobie wiele czasu na regenerację, życie osobiste i rozwijanie swoich pasji. W rezultacie łatwo o rozwój objawów wypalenia zawodowego oraz nasilenie się współistniejących problemów psychicznych. Chociaż sam z siebie syndrom burnout nie stanowi podstawy do zwolnienia chorobowego, może ono zostać wystawione przez lekarza ze względu na występujące objawy, które bywają długotrwałe i trudno ustępujące. Należą do nich między innymi:
- długotrwałe oraz silne poczucie zmęczenia lub wyczerpania i braku energii
- brak satysfakcji z pracy i motywacji do działania
- zwiększenie dystansu emocjonalnego do pracy
- rozdrażnienie i niechęć do obowiązków zawodowych
- zmniejszenie wydajności
- trudności w nawiązywaniu relacji ze współpracownikami
- poczucie bezsensu wykonywanych zadań.
Długotrwały stres może prowadzić także do objawów psychosomatycznych, takich jak bóle mięśniowe, zaburzenia snu oraz problemy żołądkowe. Zmęczenie niesie za sobą spadek odporności, a co za tym idzie większą – podatność na infekcje i przeziębienia. W niektórych przypadkach konieczna może się okazać przerwa w karierze zawodowej lub długookresowe zwolnienie chorobowe w celu regeneracji. Co ciekawe, przypadłość ta częściej dotyka menedżerów i liderów niż szeregowych pracowników (Müller & Kubátová 2025), jak wynika z systematycznej metaanalizy 125 badań naukowych dotyczących wypalenia.
„MIT Sloan Management Review Polska” nie po raz pierwszy pochyla się nad tym tematem. Przypominamy jeden z naszych najlepszych tekstów w tej tematyce i zachęcamy do zapoznania się z nim:
Polscy pracownicy na skraju wyczerpania?
Bibliografia:
Müller, M., & Kubátová, J. (2025). A systematic review of managerial burnout and personal crisis: Navigating the interplay of individual, organizational, and environmental factors. German Journal of Human Resource Management, 0(0). https://doi.org/10.1177/23970022251315650
