Dołącz do grona liderów, którzy chcą więcej
KULTURA ORGANIZACYJNA

Posttraumatyczny wzrost w organizacji – szansa dla liderów

6 lutego 2025 6 min czytania
Zdjęcie Katarzyna Galas-koba - MBA HR, trener soft skills, trener expert w PZU, CEO GoodRozwoj
Katarzyna Galas-koba
Posttraumatyczny wzrost w organizacji – szansa dla liderów

Traumy są nieodłącznym elementem rzeczywistości biznesowej – mobbing, zwolnienia, restrukturyzacje, wypadki czy kryzysy etyczne mogą znacząco wpłynąć na funkcjonowanie firm. To, jak głęboki wpływ wywrą na organizację, nie jest jednak z góry przesądzone. Jeśli firma będzie potrafiła wesprzeć pracowników w radzeniu sobie z trudnymi doświadczeniami i stymulować posttraumatyczny wzrost, może wyjść z kryzysu silniejsza i bardziej odporna.

Trauma organizacyjna to zjawisko obejmujące głęboko negatywne doświadczenia w miejscu pracy, które podważają poczucie bezpieczeństwa, wartości czy przynależności pracownika. Jak zauważa Sally Maitlis, profesor Saïd Business School na Uniwersytecie Oksfordzkim i uznana ekspertka w dziedzinie psychologii organizacyjnej oraz zarządzania, źródłem takich traum mogą być wydarzenia takie jak masowe zwolnienia, mobbing, restrukturyzacje, wypadki czy naruszenia etyczne, w tym skandale związane z wartościami firmy. Te sytuacje mogą znacząco wpływać na funkcjonowanie organizacji, dlatego niezwykle istotne jest świadome zarządzanie ich konsekwencjami. Tedeschi i Calhoun, pionierzy badań nad posttraumatycznym wzrostem, z kolei wskazują, że trauma to kryzys, który narusza fundamentalne przekonania jednostki o świecie – tzw. świat założeniowy – wywołując emocjonalny wstrząs. Czy trauma musi prowadzić wyłącznie do osłabienia? Okazuje się, że nie.

Zjawisko posttraumatycznego wzrostu (post‑traumatic growth; PTG), pierwotnie analizowane głównie w kontekście osobistym, coraz częściej zyskuje na znaczeniu również w środowisku zawodowym. Uznanie traumy i zapewnienie odpowiedniego wsparcia w radzeniu sobie z nią mogą otworzyć drogę do odbudowy. Temat ten z impetem wkracza do strategii działów HR i zarządzających. Dlaczego?

W ostatnich latach rośnie świadomość kluczowego znaczenia zdrowia psychicznego pracowników. Coraz więcej organizacji dostrzega, że pracownicy to nie „zasoby”, lecz przede wszystkim ludzie. Mimo to wśród kadry zarządzającej wciąż pojawiają się wątpliwości, czy wspieranie pracowników w radzeniu sobie z traumą leży w ich obowiązkach. Warto jednak spojrzeć na to zagadnienie w szerszym kontekście. Potraumatyczny wzrost w organizacjach to proces pozytywnych zmian zachodzących w jednostkach lub zespołach w wyniku zmagań z trudnymi doświadczeniami zawodowymi. Może prowadzić do większej odporności, silniejszych relacji oraz bardziej innowacyjnych sposobów działania w pracy. Z perspektywy zarządzania efektywne wsparcie pracowników w trudnych sytuacjach często przynosi korzyści przewyższające związane z tym koszty.

Z kolei ignorowanie traum pracowników niesie poważne ryzyko. Spadek zaangażowania, obniżona produktywność, trudności z koncentracją – to tylko niektóre z negatywnych skutków, które mogą przełożyć się na niższą efektywność. Trauma może również prowadzić do wzrostu absencji, rotacji pracowników oraz wypalenia zawodowego, co generuje dodatkowe koszty związane z rekrutacją i szkoleniem nowych osób. Odpowiednie zarządzanie zdrowiem psychicznym w miejscu pracy nie tylko minimalizuje te negatywne konsekwencje, ale też pozwala budować silniejszą i bardziej odporną organizację.

Jak Wspierać pracowników w obliczu traumy i stymulować PTGT?

Trauma w miejscu pracy wymaga przede wszystkim jej uznania oraz zapewnienia odpowiedniego wsparcia w procesie przezwyciężania trudnych doświadczeń. Model Maitlis z 2020 roku, dotyczący wzrostu posttraumatycznego w środowisku zawodowym, podkreśla, że trauma może prowadzić do wzrostu, o ile organizacja wspiera przejście od regulacji emocji do konstruktywnego nadawania sensu traumatycznym wydarzeniom. Z mojego doświadczenia wynika, że efektywne wsparcie pracownika w obliczu traumy wymaga działania na dwóch poziomach. Pierwszym z nich jest wsparcie indywidualne jeden na jednego – tutaj szczególną rolę odgrywa przełożony, ale także specjaliści dostępni w firmach, tacy jak psychologowie czy coachowie. Drugim wymiarem jest wsparcie na poziomie ogólnofirmowym, obejmujące działania systemowe oraz tworzenie sprzyjającego środowiska pracy.

W kontekście wsparcia indywidualnego kluczowe znaczenie ma aktywne słuchanie – przełożony powinien w pełni zaangażować się w rozmowę z pracownikiem, unikając jednocześnie bagatelizowania jego doświadczeń. Istotne są okazanie empatii, cierpliwość i zrozumienie, które stanowią fundament tego, co określamy mianem zarządzania empatycznego. Tego rodzaju podejście nie tylko wzmacnia zaufanie, ale też buduje przestrzeń do otwartego dialogu i konstruktywnego poszukiwania rozwiązań. Przełożony powinien wspierać pracownika w adaptacji do nowej sytuacji oraz w odkrywaniu nowych ról organizacyjnych lub form aktywności, które pozwalają odnaleźć nowy sens w pracy. Szczególnie istotne w procesie wsparcia pracownika są nadanie sensu trudnym doświadczeniom oraz pomoc w odkrywaniu możliwości wzrostu. Kluczowe jest tutaj podkreślanie siły, jaką pracownik zyskał, przezwyciężając kryzys, a także podkreślenie jego mocnych stron, które ujawniły się w tej sytuacji. W tym procesie przełożony może stać się katalizatorem pozytywnych zmian, tworząc dla pracownika środowisko sprzyjające bezpieczeństwu psychologicznemu oraz dając mu przestrzeń do eksperymentowania, co odgrywa istotną rolę w procesie posttraumatycznego wzrostu.

W szerszym wymiarze to kultura organizacyjna wspierająca wzrost po traumie ma decydujący wpływ na pozytywną transformację organizacji. Firmy powinny promować takie wartości jak otwartość, autentyczność i zaufanie. Programy szkoleniowe mogą odegrać kluczową rolę w wyposażeniu liderów w umiejętności z zakresu wspierania pracowników w sytuacjach kryzysowych. Poprzez rozwijanie takich kompetencji jak empatyczna komunikacja, aktywne słuchanie czy budowanie poczucia bezpieczeństwa psychologicznego liderzy stają się bardziej skuteczni w pomaganiu swoim zespołom w radzeniu sobie z trudnymi doświadczeniami. Również kampanie psychoedukacyjne mogą znacząco podnieść świadomość w organizacji, ukierunkowując zarówno liderów, jak i pracowników tak, żeby potrafili dostrzegać potencjał wynikający z traumatycznych wydarzeń. Uświadamianie, że obok PTSD (post‑traumatic stress disorder) istnieje także PTG (post‑traumatic growth), czyli rozwój wynikający z pokonywania trudności, jest niezwykle istotne. Takie działania pomagają zmieniać całą narrację wokół traumy – z postrzegania jej jako obciążenia do odkrycia w niej okazji do odkrywania nowych możliwości rozwoju osobistego i zawodowego. Takie działania w sposób szczególny mogą stymulować osobiste predyspozycje pracowników do rozwoju po traumie, ale także dzięki zwiększonemu zaangażowaniu i poprawie efektywności przynieść wymierne korzyści biznesowe.

Trauma organizacyjna to nie tylko wyzwanie, lecz także potencjalna szansa na rozwój i transformację. Poprzez skuteczne wsparcie pracowników w procesie posttraumatycznego wzrostu organizacje mogą sprawić, że kryzysy staną się katalizatorami trwałych i pozytywnych zmian.

O autorach
Tematy

Może Cię zainteresować

Raporty
Cyberbezpieczeństwo na papierze wygląda dobrze. Jak sprawdzić, czy działa w praktyce?

Narzędzia bezpieczeństwa mogą działać bez zarzutu, a mimo to przestać wykrywać zagrożenia. Każda aktualizacja czy zmiana konfiguracji grozi zjawiskiem detection drift, które ujawnia się dopiero wtedy, gdy organizacja nie zauważy prawdziwego ataku.

AI weszła do biznesu. Teraz zaczyna się trudniejsza część transformacji

57% polskich przedsiębiorstw wykorzystuje już sztuczną inteligencję produkcyjnie. Jednocześnie 43% firm wskazuje integrację AI z istniejącymi systemami jako największą barierę jej skalowania.

Księgowość jako źródło przewagi konkurencyjnej. Dlaczego firmy nie wykorzystują wiedzy, którą już posiadają?

Firmy nie przegrywają przez brak danych — przegrywają, bo ignorują wiedzę, którą już mają. W fakturach, kosztach i korektach od lat zapisuje się prawdziwa historia firmy. Czy księgowość może stać się Twoją przewagą konkurencyjną?

Cyfrowe rozczarowanie. Dlaczego w wielu firmach automatyzacja nie przynosi efektów? 

Wdrażasz nowe narzędzia, ale nie widzisz efektów? Problem rzadko leży w technologii. Automatyzacja niespójnych i nieuporządkowanych procesów sprawia jedynie, że błędy pojawiają się szybciej. Przeczytaj, dlaczego technologia nie naprawi firmy za Ciebie i jak mądrze przygotować się do wdrożenia rozwiązań AI, by przyniosły realne korzyści.

Ciemna strona AI: Treści dla dorosłych i ryzyko dla firm

Nowe badanie naukowe ujawnia, że szeroka dostępność treści dla dorosłych generowanych przez sztuczną inteligencję mogła doprowadzić do gwałtownego wzrostu przestępczości na tle seksualnym. Analiza szczegółowych danych o przestępczości, opublikowanych przez japońską Narodową Agencję Policji, wykazała, że w okresach szczytowego zaangażowania w materiały oznaczone jako wygenerowane przez AI i przeznaczone wyłącznie dla dorosłych, odnotowano statystycznie istotny wzrost liczby gwałtów. Może to wskazywać na nadciągające ryzyko wizerunkowe i prawne dla firm dostarczających narzędzia oraz platformy dla tego typu treści.

Premium
Gdy firma rośnie, a zysk znika

laczego szybko rozwijająca się firma nagle traci marże, chociaż przychody notują historyczne rekordy? Przekonaj się, na czym polega problem „ziemi niczyjej” w ewolucji biznesu i sprawdź, dlaczego wdrożenie sztucznej inteligencji w nieuporządkowanej architektonicznie organizacji jest prostym przepisem na skalowanie chaosu.

Premium
Skalowanie AI dzięki adaptacyjnemu ładowi zarządczemu

Zastosowanie sztucznej inteligencji na szeroką skalę diametralnie zwiększa ryzyka biznesowe i wizerunkowe. Poznaj koncepcję adaptacyjnego ładu zarządczego – innowacyjnego podejścia, które wbudowuje mechanizmy kontroli bezpośrednio w procesy i struktury operacyjne firmy, chroniąc przed niewidocznymi, kaskadowymi błędami modeli uczących się.

Premium
Twórz wartość z generatywnej AI w skali całej organizacji

Jak skutecznie wdrażać generatywną sztuczną inteligencję w całej organizacji, unikając organizacyjnych silosów? Zobacz, dlaczego tradycyjne struktury decyzyjne zawodzą przy GenAI i dowiedz się, w jaki sposób innowacyjny twór zwany „kręgosłupem AI” pozwala łączyć kompetencje biznesowe oraz technologiczne, przynosząc firmom wymierny zwrot z inwestycji.

Premium
Strategia w cieniu AI. Gdy sprawy pilne wypierają ważne

AI zmienia sposób, w jaki firmy tworzą kampanie, analizują dane i docierają do klientów. Jednak największym ryzykiem nie jest brak wdrożenia nowych technologii, lecz wykorzystanie ich w sposób, który zwiększa produktywność kosztem przewagi konkurencyjnej. Liderzy muszą odpowiedzieć na pytanie: jak skalować działania marketingowe, nie tracąc tego, co czyni markę wyjątkową?

Premium
Jak liderzy uwalniają innowacyjność na pierwszej linii

Najlepsze innowacje ratujące jakość i efektywność często rodzą się na operacyjnej pierwszej linii. Sprawdź, dlaczego to średni szczebel zarządzania jest kluczem do ich uwolnienia.

Materiał dostępny tylko dla subskrybentów

Jeszcze nie masz subskrypcji? Dołącz do grona subskrybentów i korzystaj bez ograniczeń!

Subskrybuj

Otrzymuj najważniejsze artykuły biznesowe — zapisz się do newslettera!