Jak stworzyć przestrzeń roboczą, która da ludziom energię do pracy

Obcowanie z naturą daje pracownikom energię do pracy, pobudza intelektualnie, łagodzi obyczaje, ułatwiając kontakty społeczne.

Statystycznie aż 92% naszego życia spędzamy w pomieszczeniachIndeks górny 1¹. I działo się tak, nim jeszcze pandemia na dobre zamknęła nas w domach i zmusiła do utrzymywania społecznego dystansu. Wiele wskazuje na to, że nawet po pozbyciu się koronawiursa sami z siebie nie zmienimy tego przyzwyczajenia. A przecież zbyt długie przebywanie we wnętrzach nie sprzyja ludziom. Zgodnie z hipotezą biofilii, wysuniętą przez Edwarda O. Wilsona, naukowca Uniwersytetu Harvarda, istoty żywe mają wrodzone poczucie wspólnoty ze światem przyrody, która jest potrzebna do prawidłowego rozwoju nas jako jednostek. Skoro ludzie ewoluowali w bliskiej więzi z naturą, nadal tkwi w nich silna wrodzona potrzeba pozostawania w kontakcie z przyrodąIndeks górny 2². Badania sugerują, że gdy zaspokajamy tę potrzebę, mamy więcej energii, jaśniejszy umysł i chętniej pomagamy innym.Indeks górny 3³. Gdy natomiast ograniczamy kontakt z otaczającą nas naturą, jesteśmy bardziej podatni na stres, depresję i zachowania agresywneIndeks górny 4⁴. Wyobraźmy sobie, jaki to może mieć wpływ na sposób naszej pracy pracujemy.

To oczywiste, że wiele zawodów wymaga od ludzi przebywania w jakimś pomieszczeniu, niezależnie od tego, czy mówimy o pracy zdalnej, czy w firmie. Dlatego wielu pracodawców, dostrzegając potencjalnie korzystny wpływ natury na jakość pracy i samopoczucie pracowników, uznało, że warto tak projektować przestrzeń roboczą, by uwzględniała ona hipotezę biofilii. Bardzo różne są podejścia do tego zagadnienia.

Jednym jest możliwość bezpośredniego zetknięcia się z naturą dzięki zorganizowaniu pracownikom atrakcyjnej przestrzeni poza budynkiem, gdzie mogą się spotykać lub np. prowadzić rozmowy telefoniczne. Innym – umożliwienie kontaktu pośredniego, choćby przez zapewnienie pomieszczeń o dużych oknach z rozległym widokiem. Zmiana aranżacji pomieszczeń biurowych nie wpłynie oczywiście na osoby pracujące zdalnie. W tym jednak przypadku menedżerowie mogą zachęcać pracowników do odbywania spacerów w celu „podładowania akumulatorów” oraz do przenoszenia się z pracą na zewnątrz, jeśli tylko sprzyja temu pogoda. Nawet wirtualne sale konferencyjne podczas zdalnych spotkań mogą być prowadzone z tłem mającym motyw związany z naturą.

Niektóre organizacje wykorzystują miejsca pracy zaprojektowane zgodnie z teorią biofilii głównie po to, by poprawić samopoczucie pracowników i z dbałości o ich zrównoważony rozwój. Ale korzyści mogą wykraczać znacznie dalej. W naszej ostatniej pracy teoretycznej, razem z Markiem Bolino z Uniwersytetu Oklahomy przedstawiliśmy cztery sposoby zachęcania pracowników do intensywniejszej interakcji ze światem przyrody, co może zwiększyć ich energię, a tym samym wydajnośćIndeks górny 5⁵. Zanim pokażemy te sposoby, przyjrzyjmy się zmianom dokonywanym przez samych pracodawców, nie zdając sobie przy tym zapewne sprawy z ich znaczenia.

Kroki podejmowane przez pracodawców

Miejsca pracy i przestrzenie robocze, które pozwalają pracownikom nawiązywać kontakt z przyrodą za pośrednictwem wszystkich zmysłów czy większości z nich, w największym stopniu zaspokajają biofilne potrzeby pracowników. Dobrym pomysłem jest zapewnianie ludziom takich przestrzeni jak zielone tarasy na dachach budynków, umożliwiające im spędzanie przerw na powietrzu. Idealnym przykładem jest Samsung, który w nowej 10‑piętrowej siedzibie działu badań i rozwoju firmy w San Jose w Kalifornii pozostawił na co trzecim piętrze otwartą przestrzeń będącą rodzajem ogrodu. W rezultacie wszyscy mają otwartą przestrzeń wręcz na wyciągnięcie ręki. Inne organizacje zachęcają do wychodzenia na zewnątrz, traktując to jako dodatkowe świadczenie socjalne. Na przykład każda osoba pracująca w REI ma prawo do dwóch dodatkowych dni urlopu, które w założeniu powinien spędzić na świeżym powietrzu. A Oakley, znany producent okularów, rozdaje swoim pracownikom karnety na wyciągi narciarskie.

Wprowadzanie elementów przyrody do wnętrz, choć nie jest tak wartościowe, jak bezpośredni kontakt z naturą, również daje pracownikom pewien kontakt z naturą. Budynek Amazon Spheres w Seattle został tak zaprojektowany, że zatarciu ulega granica między założonym w jego wnętrzu lasem deszczowym a przestrzenią biurową. Mniej skrajne podejście polega na wykorzystaniu ścian, które dzięki specjalnemu podłożu, gęsto porośnięte są roślinami, jak to ma miejsce na wszystkich dziewięciu piętrach nowej siedziby firmy Etsy na nowojorskim Brooklynie.

Kiedy bezpośredni kontakt z naturą nie jest możliwy, pracodawcy mogą pomyśleć o kontakcie pośrednim, np. poprzez stosowanie naturalnych materiałów lub motywów związanych z przyrodą. W zaprojektowanym przez Franka Lloyda Wrighta budynku firmy SC Johnson w Racine, Wisconsin, mające kształt drzew kolumny w wielkiej sali roboczej naśladują (pod względem formy i funkcji) drzewa, jakie można znaleźć na sawannie. Bardziej konwencjonalne przykłady kontaktu pośredniego to tapety i murale z motywem przyrodniczym lub wykładziny podłogowe wykonane z materiałów naturalnych.

W niektórych przypadkach to narzędzia cyfrowe są wykorzystywane do symulowania lub promowania interakcji z przyrodą. Po wejściu do głównej siedziby Salesforce w San Francisco pracownicy przechodzą wzdłuż długiego na 33 metry ekranu, na którym wyświetlane są w wysokiej rozdzielczości filmy przyrodnicze. Cyfrowe monitory stanu powietrza w biurach firmy architektonicznej Cookfox na Manhattanie kierują świeże powietrze do przestrzeni roboczych, w których wykryto wysokie poziomy dwutlenku węgla lub zanieczyszczeń. A nagrane odgłosy natury są coraz częściej odtwarzane w otwartych przestrzeniach biurowych.

Kiedy bezpośredni kontakt z naturą nie jest możliwy, pracodawcy mogą pomyśleć o kontakcie pośrednim, np. poprzez stosowanie naturalnych materiałów lub motywów związanych z przyrodą.

Co organizacje mogą zyskać

Niezależnie od tego, czy firmy stawiają na bezpośredni, czy pośredni kontakt z naturą, twierdzą często, że wykorzystują projekty inspirowane hipotezą biofilii, by poprawiać dobrostan pracowników i promować zrównoważony rozwój. Jest to zgodne z istniejącymi badaniami na temat korzyści płynących z zapewnienia dostępu do przestrzeni zielonych w pracyIndeks górny 6⁶. Kiedy Clif Bar otworzył piekarnię w Idaho, która została zaprojektowana z uwzględnieniem hipotezy biofilii, dyrektor generalny Kevin Cleary powiedział: „Chcieliśmy, aby to było zdrowe, gościnne miejsce do pracy – takie, które przyczynia się do rozwoju pracowników, społeczności i całej planety”Indeks górny 7⁷. Zapytany o najważniejszy element nowej siedziby głównej firmy Apple, czołowy projektant Norman Foster skupił się na „silnej więzi z naturą oraz krajobrazem otaczającym budynek”, dodając, że kiedy pracownicy „oddychają świeżym powietrzem i widzą świat na zewnątrz oraz niebo, stają się wydajniejsi, bardziej kreatywni. Potrafią lepiej radzić sobie z kryzysem”Indeks górny 8⁸.

Badania wpływu, jaki na pracowników wywiera otoczenie zaprojektowane z uwzględnieniem hipotezy biofilii, dopiero się rozpoczęły. Ale z dużym prawdopodobieństwem wykażą one, że wpływ ten jest korzystny. Można tak sądzić, analizując wyniki wstępnych badań, pokazujących powiązanie między brakiem kontaktu z naturą w pracy a takimi konsekwencjami, jak niezadowolenie czy wypalenie zawodoweIndeks górny 9⁹ które właściwie zawsze przekładają się na słabe wyniki i destrukcyjne zachowania w pracy. W świecie cyfrowym kontakt z przyrodą może odgrywać szczególnie istotną rolę w przeciwdziałaniu negatywnym skutkom takich zjawisk, jak hyperconnectivity (bycie zawsze online) czy multiteaming (jednoczesne uczestniczenie w zbyt wielu projektach czy grupach).

Stosowanie zwinnych metod zarządzania może ułatwiać pracę zdalną oraz pomagać w realizowaniu wszelkich form pracy online, które wciągają ciała i umysły pracowników w obszary dalekie od natury.

Tak naprawdę korzyści ze zwiększenia kontaktu pracowników z naturą mogą być jeszcze głębsze, niż to sobie organizacje obecnie uświadamiają. Interakcje ze światem przyrody pozwalają sięgnąć po rezerwy energii pracowników w czterech wymiarach: poznawczym, emocjonalnym, prospołecznym oraz fizycznym. Jednakże, aby uzyskać te korzyści, nie wystarczy zwyczajnie zapewnić pracownikom kontakt z naturą; liderzy muszą to zrobić w sposób przemyślany i unikać sytuacji, w których korzyści zostaną zniwelowane za sprawą innych decyzji dotyczących miejsc pracy.

Energia poznawcza. Kontakt z naturą poprawia zdolność pracowników do koncentracji na zadaniach zawodowych. Częściowo dzieje się tak, że taki kontakt przynosi efekt „doładowania akumulatorów” – przywraca ludziom siłę woli, podobnie jak przerwy na ćwiczenia czy medytację w trakcie dnia pracyIndeks górny 10¹⁰. Ale istnieje jeszcze inny powód: kontakt z naturą, który nie angażuje, może poprawić funkcjonowanie poznawcze w sposób bezwysiłkowyIndeks górny 11¹¹. Spędzając przerwę na tarasie dachowym, pracownicy mogą regenerować siły intelektualne dzięki świeżemu powietrzu i słońcu, a jednocześnie nie zwracać na nie uwagi.

Jednakże nie wszystkie formy kontaktu z naturą będą miały identyczny wpływ na energię poznawczą. Moje opracowanie, stworzone wspólnie z Markiem Bolino, pokazuje, że elementy natury mają większą zdolność oddziaływania, jeśli są nowe, niż wtedy, gdy pozostają niezmienne przez dłuższy czas, bowiem zaczynamy je ignorować. Zatem w otoczeniu obejmującym zarówno dynamiczne, jak i statyczne motywy przyrodnicze – jak to jest choćby w biurach SAP w indyjskim Gurgaon, które mieszczą duże akwarium, ścianę z roślin oraz podłogi z drewna z odzysku – motywy dynamiczne, takie jak akwarium i ściana z roślin, prawdopodobnie bardziej pobudzają energię umysłową pracowników niż statyczne drewno z odzysku.

Energia emocjonalna. Kontakt z naturą, który sprawia, że czujemy się, jakbyśmy byli poza pracą – i to w przyjemniejszym, naturalnym otoczeniu – może pobudzić energię emocjonalnąIndeks górny 12¹². Jest jak minipobyt na wakacjach. Przynosi przynajmniej część korzyści, jakie niesie ze sobą prawdziwy wakacyjny wyjazd. Poprawia nastrój i zmniejsza emocjonalne wyczerpanieIndeks górny 13¹³.

Niektóre firmy zadały sobie sporo trudu, by zapewnić pracownikom „ucieczkę” z biura dzięki wykorzystaniu motywów przyrodniczych. W nowych tokijskich biurach firmy Indeed znajdują się przestrzenie przypominające oazy. Przeznaczone są zarówno do relaksu, jak i pracy. Otaczają je drzewa, mchy i skały. Jednak mentalna ucieczka nie jest możliwa, gdy warunki pracy w innych obszarach pozostawiają wiele do życzenia. Na przykład, jeśli pracownik ma agresywnie i obraźliwie zachowującego się szefa lub otrzymuje do wykonania poniżające zadania, żadne nakłady poniesione na aranżację miejsca pracy nie sprawią, że taka osoba będzie mogła oderwać się od rzeczywistości.

Energia prospołeczna. Motywy przyrodnicze w miejscu pracy, które dają ludziom poczucie więzi ze światem, mogą pobudzić prospołeczną energię pracowników – czyli pragnienie pomagania innym i budowania pozytywnych relacji. Zważywszy na powiązania między elementami świata przyrody – powietrzem, którym oddychamy, słońcem, które wszyscy widzimy i tak dalej – kontakt z naturą może wyzwolić poczucie jedności ze światem i z innymi ludźmi. Ono z kolei może stymulować naszą hojność, wspaniałomyślność i chęć współpracyIndeks górny 14¹⁴. Gdy ludzie czują jedność z naturą, częściej stają się otwarci na innychIndeks górny 15¹⁵.

Przyrodnicze motywy w miejscu pracy można zaprojektować z uwzględnieniem takich właśnie korzyści. Na przykład w nowej londyńskiej siedzibie Morgan Sindall Group centralny element stanowi gigantyczne, zaprojektowane przez inżynierów drzewo, którego gałęzie rozpościerają się na całe wnętrze budynku. Jednak, co ważne, prospołeczny wpływ takiej aranżacji miejsca pracy może zostać zniweczony przez zalew nienaturalnych i nieprzyjemnych ingerencji – takich jak ciągłe powiadomienia dźwiękowe z e‑maila czy Slacka. Takie ingerencje sprawiają, że nasza uwaga skupia się na mikroaspektach pracy, a nie na szerszym świecie.

Energia fizyczna. Przebywanie na świeżym powietrzu podnosi poziom hormonów związanych z fizjologicznym zdrowiem i witalnościąIndeks górny 16¹⁶. Ale badania pokazują, że efekty pobudzającego wpływu przyrody różnią się zależnie od tego, na ile dany człowiek łaknie więzi ze światem przyrodyIndeks górny 17¹⁷. Chociaż hipoteza biofilii zakłada, że wszystkie jednostki mają wrodzoną potrzebę kontaktu z naturą, siła tej potrzeby różni się. Co więcej nie wszyscy pracownicy poczują się w równym stopniu pobudzeni daną formą kontaktu z naturą w pracy. A zatem projektowanie miejsca pracy w oparciu o motywy przyrodnicze powinno koncentrować się na zgodności między potrzebami pracowników a fizycznym środowiskiem pracy.

Od wieków filozofowie wychwalają zalety więzi ze światem przyrody – ale liderzy organizacji dopiero w ostatnich latach zaczęli wykorzystywać tę mądrość.

Weźmy taki przykład: podczas gdy elementy natury w biurach są często stacjonarne, firma hostingowa OVH w Quebeku wykorzystuje duże, ale ruchome donice, które pozwalają pracownikom określić, jak blisko natury chcą przebywać podczas pracy. Organizacje, włączające pracowników w proces projektowania własnych miejsc pracy, mogą dopasować kontakt z naturą do indywidualnych potrzeb każdego pracownika. W nowej siedzibie REI w waszyngtońskim Bellevue zaprojektowano i zbudowano infrastrukturę typu “everything outdoors” („wszystko na zewnątrz”), łącznie z korytarzami otwartymi na zewnątrz i składanymi drzwiami w salach konferencyjnych, umożliwiającymi całoroczne przeprowadzanie spotkań na świeżym powietrzu. Ostatni etap realizacji projektu (20%) obejmuje końcową aranżację przestrzeni przez pracowników. Osoby zatrudnione w REI’ mogą nie tylko spersonalizować swoje własne miejsca pracy, lecz także – jako grupa – mogą spersonalizować przestrzenie wspólne, takie jak zielony dach, dopasowując je do zbiorowych potrzeb.

Od wieków filozofowie wychwalają zalety więzi ze światem przyrody – ale liderzy organizacji dopiero w ostatnich latach zaczęli wykorzystywać tę mądrość. Aby dokonać inteligentnych inwestycji w dostosowanie swoich miejsc pracy, praktyk HR oraz norm kulturowych, liderzy powinni zrozumieć, że efekty projektowania miejsca pracy w bliskości przyrody mogą zależeć od szeregu czynników. Między innymi od tego, czy kontakt z naturą jest bezpośredni, czy pośredni, od rodzajów włączonych w projekt elementów natury, klimatu psychologicznego czy kultury organizacyjnej środowiska pracy. Ważne są także także zdolności do dopasowania przestrzeni roboczych do indywidualnych potrzeb. Kiedy powyższe czynniki zostaną uwzględnione w sposób przemyślany, korzyści uda się zmaksymalizować.

PRZYPISY:

1. N.E. Klepeis, W.C. Nelson, W.R. Ott, i inni, “The National Human Activity Pattern Survey (NHAPS): A Resource for Assessing Exposure to Environmental Pollutants,” Journal of Exposure Analysis and Environmental Epidemiology 11, Numer 3 (maj‑czerwiec 2001 roku): ss. 231‑252.

2. E.O. Wilson, “Biophilia” (Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press, 1984).

3. R.M. Ryan, N. Weinstein, J. Bernstein, i inni, “Vitalizing Effects of Being Outdoors and in Nature,” Journal of Environmental Psychology 30, Numer 2 (czerwiec 2010 roku): ss. 159‑168; F. Beute and Y.A.W. de Kort, “Natural Resistance: Exposure to Nature and Self‑Regulation, Mood, and Physiology After Ego‑Depletion,” Journal of Environmental Psychology 40 (grudzień 2014 roku): ss. 167‑178; M.G. Berman, J. Jonides, and S. Kaplan, “The Cognitive Benefits of Interacting With Nature,” Psychological Science 19, Numer 12 (grudzień 2008 roku): ss. 1207‑1212; oraz J.W. Zhang, P.K. Piff, R. Iyer, i inni, “An Occasion for Unselfing: Beautiful Nature Leads to Prosociality,” Journal of Environmental Psychology 37 (marzec 2014 roku): ss. 61‑72.

4. T. Hartig, R. Mitchell, S. de Vries, i inni, “Nature and Health,” Annual Review of Public Health 35 (marzec 2014 roku): ss. 207‑228; D.F. Shanahan, R. Bush, K.J. Gaston, i inni, “Health Benefits From Nature Experiences Depend on Dose,” Scientific Reports 6 (czerwiec 2016 roku); oraz F.E. Kuo i W.C. Sullivan, “Environment and Crime in the Inner City: Does Vegetation Reduce Crime?” Environment and Behavior 33, Numer 3 (maj 2001 roku): ss. 343‑367.

5. A.C. Klotz i M.C. Bolino, “Bringing the Great Outdoors Into the Workplace: The Energizing Effect of Biophilic Work Design,” Academy of Management Review, w przygotowaniu.

6. E. Seppälä i J. Berlin, “Why You Should Tell Your Team to Take a Break and Go Outside,” Harvard Business Review, 26 czerwca 2017 roku, www.hbr.org.

7. “Clif Bar Celebrates Opening of Its One‑of‑a-Kind Sustainable Bakery,” Clif Bar, 30 sierpnia 2016 roku.

8. K.J. Ryan, “The Designer of Apple’s New Headquarters Explains How He Brought Steve Jobs’s Vision to Life,” Inc., 8 czerwca 2017 roku, www.inc.com.

9. A. Thompson i V. Bruk‑Lee, “Naturally! Examining Nature’s Role in Workplace Strain Reduction,” Occupational Health Science 3, Numer 1 (marzec 2019 roku): ss. 23‑43.

10. J.T. Chow i S. Lau, “Nature Gives Us Strength: Exposure to Nature Counteracts Ego‑Depletion,” Journal of Social Psychology 155, Numer 1 (październik 2014 roku): ss. 70‑85.

11. R.K. Raanaas, K.H. Evensen, D. Rich, i inni, “Benefits of Indoor Plants on Attention Capacity in an Office Setting,” Journal of Environmental Psychology 31, Numer 1 (marzec 2011 roku): ss. 99‑105.

12. T.R. Herzog, P. Maguire, i M.B. Nebel, “Assessing the Restorative Components of Environments,” Journal of Environmental Psychology 23, Numer 2 (czerwiec 2003 roku): ss. 159‑170.

13. J. Kühnel i S. Sonnentag, “How Long Do You Benefit From Vacation? A Closer Look at the Fade‑Out of Vacation Effects,” Journal of Organizational Behavior 32, Numer 1 (styczeń 2011 roku): ss. 125‑143.

14. N. Weinstein, A.K. Przybylski, i R.M. Ryan, “Can Nature Make Us More Caring? Effects of Immersion in Nature on Intrinsic Aspirations and Generosity,” Personality and Social Psychology Bulletin 35, Numer 10 (październik 2009 roku): ss. 1315‑1329; oraz J.M. Zelenski, R.L. Dopko, i C.A. Capaldi, “Cooperation Is in Our Nature: Nature Exposure May Promote Cooperative and Environmentally Sustainable Behavior,” Journal of Environmental Psychology 42 (czerwiec 2015 roku): ss. 24‑31.

15. F.S. Mayer i C.M. Frantz, “The Connectedness to Nature Scale: A Measure of Individuals’ Feeling in Community With Nature,” Journal of Environmental Psychology 24, Numer 4 (grudzień 2004 roku): ss. 503‑515.

16. D. Haluza, R. Schönbauer, i R. Cervinka, “Green Perspectives for Public Health: A Narrative Review on the Physiological Effects of Experiencing Outdoor Nature,” International Journal of Environmental Research and Public Health 11, Numer 5 (maj 2014 roku): ss. 5445‑5461.

17. E.K. Nisbet, J.M. Zelenski, i S.A. Murphy, “Happiness Is in Our Nature: Exploring Nature Relatedness as a Contributor to Subjective Well‑Being,” Journal of Happiness Studies 12, Numer 2 (kwiecień 2011 roku): ss. 303‑322.