Dyrektor finansowy powinien być dziś prawdziwym omnibusem, który pomaga w kreowaniu i ocenie projektów biznesowych, powstających w całej organizacji.
„Ostatni kryzys jest zupełnie inny niż to, co miałem okazję obserwować w ciągu całej trzydziestoletniej kariery zawodowej”, przyznał niedawno Henk van Dalen, dyrektor finansowy globalnego giganta logistycznego TNT, uczestniczący w badaniu zorganizowanym przez CFO Research Services i ACCA (Association of Chartered Certified Accountants)Indeks górny 11. Dyrektorzy finansowi firm na całym świecie musieli stawić czoła szeregowi zupełnie nowych wyzwań, związanych m.in. ze zmianą oczekiwań ze strony prezesów i rad nadzorczych wobec ich roli, w efekcie powinni się wykazać większym zaangażowaniem w procesy planowania strategicznego i koniecznością usprawnienia mechanizmów zarządzania ryzykiem.
Wzrost zaangażowania w działania różnych pionów firmy sprawia, że praca współczesnego dyrektora finansowego ma coraz mniej wspólnego z tradycyjnie rozumianą księgowością, a coraz więcej z kreowaniem i wspieraniem nowych koncepcji biznesowych powstających w całej organizacji. Zakres jego odpowiedzialności wykracza dalece poza sprawozdawczość i ewidencję operacji oraz nadzór nad przepływami finansowymi. CFO pozyskuje środki na inwestycje i aktywnie uczestniczy w poszukiwaniu nowych możliwości rozwoju przedsiębiorstwa. Analiza ostatnich projektów rekrutacyjnych na stanowiska dyrektorów finansowych dowodzi, że dziś osoby je piastujące powinny legitymować się kompetencjami wykraczającymi poza znajomość zasad księgowości i przepisów prawa.
Cztery kluczowe kompetencje
Jak wynika z badań przeprowadzonych przez firmę Spencer Stuart wśród dyrektorów finansowych i prezesów spółek, najważniejszym czynnikiem sukcesu dyrektora finansowego jest dziś harmonijna współpraca ze wszystkimi kluczowymi działami w firmieIndeks górny 22. Aby sprostać temu wyzwaniu, nowoczesny CFO musi: po pierwsze, rozumieć specyfikę biznesu i rynków, na których operuje firma; po drugie, dysponować dokładną wiedzą na temat finansowania inwestycji; po trzecie, mieć doświadczenia w procesach zarządzania zmianą i zarządzania projektami; po czwarte, posiadać duże zdolności organizacyjne i bogate kompetencje interpersonalne.
Zrozumienie specyfiki biznesu i rynków. CFO na równi z pozostałymi członkami zarządu odpowiada za wyniki i dalszy rozwój przedsiębiorstwa. Dlatego powinien dobrze rozumieć specyfikę kluczowych procesów (produkcji, dystrybucji, sprzedaży) firmy. Tylko dzięki tej wiedzy jest w stanie kompetentnie ocenić celowość przedsięwzięć planowanych przez firmę i określić wartość ich biznesowego uzasadnienia (business case), a także skalę i zakres potencjalnych rodzajów ryzyka. Aby ją zdobyć, w niektórych firmach dyrektorzy finansowi zostają okresowo oddelegowani do innych działów. Wszystko po to, by na własne oczy mogli zobaczyć, jak przebiegają procesy produkcji czy sprzedaży, i później kompetentnie opiniowali przedłożone im projekty inwestycyjne. Podczas pracy na rzecz innych działów finansiści budują swoją wiarygodność w organizacji i poszerzają kompetencje biznesowe.
Nowoczesny dyrektor finansowy musi: rozumieć specyfikę biznesu, dysponować wiedzą na temat finansowania inwestycji, mieć doświadczenia w zarządzaniu zmianą i projektami, a także posiadać duże kompetencje organizacyjne i interpersonalne.
Wiedza o finansowaniu inwestycji. Ograniczenia w dostępie do finansowania sprawiły, że bardzo ważnym elementem CV dyrektorów, i to nie tylko tych zatrudnionych w spółkach giełdowych, jest dziś wiedza o tym, jak funkcjonują rynki kapitałowe oraz innowacyjne instrumenty finansowe. Między innymi dlatego doświadczenie w pracy w bankowości inwestycyjnej, biurze maklerskim lub spółce giełdowej jest niemal równie pożądane, jak praktyka w firmie konsultingowej lub audytorskiej.
Doświadczenia w zakresie zarządzania zmianą i zarządzania projektami. Specyficzna sytuacja wielu polskich przedsiębiorstw, które są właśnie w trakcie transformacji wewnętrznej obejmującej także dział finansowy, sprawia, że do najistotniejszych kompetencji CFO należy dziś wiedza i wprawa w prowadzeniu procesów zmian organizacyjnych zmierzających do poprawy efektywności przedsiębiorstw. Jako że większość z nich jest realizowana w trybie projektowym, skuteczny dyrektor finansowy musi mieć praktyczne doświadczenia w dziedzinie project management i koordynacji portfela projektów.
Zdolności organizacyjne i kompetencje interpersonalne. Jak opisał to jeden z uczestników wspominanego już badania Spencer Stuart, jedną z podstawową różnic pomiędzy charakterem pracy dziesięć lat temu i dziś jest ilość czasu spędzonego na kontaktach z pracownikami innych działów. Niemal wszystkie przedsięwzięcia realizowane dziś przez dyrektora finansowego nowoczesnej firmy opierają się na współdziałaniu z przedstawicielami różnych działów. Wymaga to, po pierwsze, konieczności doskonałej organizacji pracy wewnątrz zespołu i, po drugie, rozbudowanych kompetencji komunikacyjnych, a także umiejętności tworzenia sojuszy i obrony przyjętego stanowiska. Oczywiście nie oznacza to, że dziś stanowisko dyrektora finansowego mogą piastować jedynie towarzyscy ekstrawertycy. Skłonność do autoanalizy i chłodnej refleksji, cechująca osoby o postawie introwertycznej, jest bardzo przydatna podczas codziennej pracy. Niewątpliwie jednak jednym z warunków sukcesu dyrektora finansowego jest jego proaktywna postawa i gotowość do promowania własnych rozwiązań na szerszym forum.
***
Jak zdobyć tak zróżnicowane kompetencje? Zdaniem uczestników badania Spencer Stuart, wymaga to stałego dążenia do poszerzania doświadczeń biznesowych, ustawicznego poszukiwania nowych wyzwań i przekraczania osobistej strefy komfortu, budowania swojej pozycji w organizacji, a także dbania o to, by nie być postrzeganym jako wąsko rozumiany specjalista, przy równoczesnym stałym nadzorze nad realizacją podstawowych obowiązków księgowych. Czasy pełne zawirowań rynkowych stwarzają wyjątkową okazję do gromadzenia tych doświadczeń i podnoszenia własnych kompetencji.
„The CFO’s new environment” CFO Research Services, lipiec 2009
Badanie “The Global 50. The New Finance Leader: Lessons from and Advice for Today CFO” objęło prawie 150 dyrektorów finansowych z największych globalnych firm.
