Mercedes-Benz: lider innowacji od 125 lat

125 lat temu genialni konstruktorzy Karl Benz i Gottlieb Daimler dali początek motoryzacji. Innowacyjność i wizjonerstwo towarzyszą marce Mercedes‑Benz do dziś.

Według Michaela E. Portera, profesora z Uniwersytetu Harvarda i jednego z największych autorytetów w dziedzinie strategii, innowacje odgrywają kluczową rolę w uzyskiwaniu przez firmę przewagi konkurencyjnejIndeks górny 1¹. Pisze on, że zarówno innowacje produktowe, jak i procesowe odgrywają kluczową rolę w kreowaniu nowych rynków, a także w przejmowaniu i utrzymywaniu w nich udziałów. Dzięki nim przedsiębiorstwa inicjują rozwój nowych branż i rynków zbytu. Doskonałym potwierdzeniem tych teorii jest 125‑letnia historia Daimlera, firmy, która dzięki innowacjom w dziedzinie motoryzacji nie tylko położyła podwaliny pod rozwój zupełnie nowego sektora gospodarki i stworzyła nowe rynki zbytu, ale także wpłynęła praktycznie na każdy aspekt codziennego życia.

Kryzys sprzyja innowacjom

„Innowacje są zwykle wynikiem nadzwyczajnego wysiłku i wymagają ogromnej determinacji. Często także firma, która je wprowadza, naraża się na ostrą krytykę i musi pokonać liczne bariery. W rzeczywistości, aby odnieść sukces, innowacje wymagają presji, poczucia konieczności, a często wręcz biedy, ponieważ – jak się okazuje – strach przed stratą często okazuje się mieć większą siłę niż nadzieja na zysk”, napisał Michael E. Porter. I dokładnie tak było w przypadku Karla Benza. Był genialnym konstruktorem, ale w biznesie prześladował go pech (oszukał go wspólnik) – w pewnym momencie interesy szły tak źle, że w jego firmie zajęto nawet narzędzia. Jednak wbrew przeciwnościom kontynuował prace nad silnikiem dwusuwowym. W 1879 roku dwa lata prac i prób zaowocowały powstaniem jednocylindrowej jednostki o pojemności 954 cmIndeks górny 3³ i mocy 0,75 KM osiąganej przy 400 obr./min.

W historii Mercedesa znajdujemy wiele momentów, w których pionierzy motoryzacji nie mieli żadnej gwarancji, że ich wynalazki znajdą nabywców i odniosą rynkowy sukces.

Mercedes-Benz: lider innowacji od 125 lat

Kolejnym etapem konstrukcji miało być zamontowanie silnika w pojeździe, lecz prace nad projektem stanęły w miejscu, gdyż udziałowcy założonej przez Karla Benza w 1882 roku spółki zaczęli ingerować w konstrukcję i Karl postanowił zerwać z nimi współpracę. Dopiero w nowej firmie Benz & Co. Rheinische Gasmotoren‑Fabrik, założonej w 1883 roku, pechowy przedsiębiorca mógł bez przeszkód zająć się konstruowaniem. W tym właśnie czasie zbudował od podstaw swój pierwszy trójkołowy pojazd, w którym zamontował silnik benzynowy. Opatentowany w roku 1886 i zaprezentowany w Mannheim jako Benz Patent‑Motorwagen Nummer 1 jest dziś uznawany za pierwszy samochód osobowy na świecie.

Fascynację Karla Benza nowym rodzajem napędu podzielał jego wielki konkurent Gottlieb Daimler. W czasie, gdy Benz budował swój trójkołowiec, Daimler przeprowadzał testy z silnikiem czterosuwowym opracowanym w fabryce Nicolausa Otto Gasmotorenfabrik Deutz pod Kolonią (od 1872 do 1882 roku Daimler pracował w fabryce Otta, jednak ostry konflikt z właścicielami zmusił go do odejścia). W pracach towarzyszył mu Wilhelm Maybach, główny inżynier i współpracownik Daimlera z Deutz. Ich wspólne wysiłki zaowocowały skonstruowaniem w 1883 roku pierwszego na świecie szybkoobrotowego silnika spalinowego. Dwa lata później obaj inżynierowie zastosowali jednocylindrowy czterosuwowy silnik w rowerze, tworząc pierwszy na świecie zmotoryzowany pojazd osobowy, a w 1886 roku zamontowali swój silnik w powozie – pierwszym czterokołowym wehikule motorowym. Pojazdy skonstruowane niemal w tym samym czasie przez Karla Benza i Gottlieba Daimlera stanowiły przełomową innowację, która dała początek rozwojowi nowej branży – motoryzacji.

Mercedes-Benz: lider innowacji od 125 lat

Daimler i Benz byli także pierwszymi konstruktorami samochodów użytkowych, które dziś stanowią osobny segment rynku motoryzacyjnego. W 1896 r. Benz zaprezentował swój „kombinowany pojazd dostawczy”, a rok później Daimler pokazał swój „pojazd gospodarczy”.

1. Michael E. Porter, On Competition, Harvard Business School Publishing (po raz pierwszy wydana w 1985 r., wielokrotnie wznawiana, ostatnio w  2008)

Droga pod górę

Innowacyjność jest zawsze obarczona pewną dozą ryzyka. W historii Mercedesa znajdujemy wiele momentów, w których pionierzy motoryzacji nie mieli żadnej gwarancji, że ich wynalazki znajdą nabywców i odniosą rynkowy sukces. Przykładem jest fakt, że napędzany silnikiem pojazd Karla Benza – choć przyjęty z entuzjazmem przez opinię publiczną – wcale nie przełożył się na ekonomiczny sukces dla jego firmy. Cechą wielkich innowatorów jest jednak to, że potrafią odrzucić tradycyjny porządek oraz reguły gry i skierować swe myśli ku przyszłości. Tak właśnie rozumowała Berta Benz, żona Karla Benza, która miała znaczący udział w stworzeniu rynku zbytu dla wynalazku swojego męża. Berta szybko zrozumiała, że ludzie są nieufni wobec napędzanej przez „tajemnicze siły” machiny. Bez wiedzy męża zabrała zbudowany przez niego pojazd i pojechała nim wraz z dwójką nastoletnich synów do matki, która mieszkała w oddalonym o 90 km Pforzheim. Berta musiała po drodze rozwiązać szereg trudności: pojazd wyposażony w 2,5‑konny silnik i dwubiegową skrzynię biegów był za słaby, aby pokonać większe wzniesienia, trzeba więc było go pchać; zapas paliwa w 4,5‑litrowym zbiorniku szybko malał, więc podróżnicy musieli uzupełniać go w miejskiej aptece (w tych czasach właśnie tam kupowało się benzynę); skórzana okładzina klocka hamulcowego zużywała się w szybkim tempie, więc trzeba ją było regenerować w warsztatach szewskich po drodze. Mimo tych perturbacji podróż Berty Benz zakończyła się sukcesem, który dowodził, że pojazd napędzany silnikiem jest niezawodny i ma praktyczne zastosowanie w codziennym życiu. Według dzisiejszych standardów była to pierwsza akcja marketingowa typu BTL w historii firmy. Matka podróżująca samotnie z dziećmi „ryczącym potworem” wzbudziła sensację, a jej efektem był szum medialny, bez którego droga samochodu do sukcesu rynkowego byłaby z pewnością dużo trudniejsza.

Mercedes-Benz: lider innowacji od 125 lat

W tym samym roku ukazała się pierwsza na świecie reklama samochodowa. Była to krótka relacja prasowa, składająca się z opisu i zdjęcia pojazdu Karla Benza oraz przywołania jego sukcesów na wystawie maszyn i silników w Monachium. Nowatorskie podejście firmy do marketingu widać także w reklamach mercedesów z początku XX wieku. Benz był na przykład pionierem w wykorzystaniu drugiego planu. Na jego zdjęciach oprócz samochodów ważnym elementem była sceneria podkreślająca, do jakiego segmentu klientów skierowana jest reklama.

Na autostradzie innowacji

Jeśli wejdzie się na drogę rozwoju przez innowacyjność, to nie ma już z niej odwrotu. Porter pisze: „jeśli firma raz osiągnie przewagę konkurencyjną dzięki innowacjom, to może ją utrzymać tylko dzięki niezłomnej poprawie w tym zakresie”. Być może dlatego w ciągu 125 lat istnienia Mercedes nie ustawał w tworzeniu kolejnych innowacji produktowych. Warto je rozpatrywać w podziale na dziedziny takie jak: dynamika, bezpieczeństwo, komfort, design i środowisko.

Matka podróżująca samotnie z dziećmi „ryczącym potworem” wzbudziła sensację, a jej efektem był szum medialny, bez którego droga samochodu do sukcesu rynkowego byłaby z pewnością dużo trudniejsza.

Dynamika. Odebrany 12 grudnia 1900 roku przez biznesmena Emila Jellinka pierwszy Mercedes (nazwany tak na cześć jego 10‑letniej córki) był wyposażony w czterocylindrowy silnik o pojemności 5,9 litra i mocy 35 KM. 23 lata później Mercedes‑Benz po raz pierwszy w seryjnie produkowanym samochodzie zastosował wykorzystywaną do dziś technologię turbosprężarki podnoszącą moc i moment obrotowy. Dążenie firmy do poprawy dynamiki zostało ukoronowane rekordem ustanowionym w styczniu 1938 roku przez kierowcę rajdowego Rudolfa Caracciolę, który jadąc samochodem W125 na autostradzie między Frankfurtem a Darmstadt, osiągnął prędkość 432,7 km/h. Jest to najwyższy wynik zanotowany kiedykolwiek na drodze publicznej. Przykładem innowacji z najnowszej historii korporacji jest pierwsza na świecie seryjnie produkowana siedmiostopniowa skrzynia biegów 7G‑TRONIC stosowana w modelach klas: C, GLK, E, S, CL, SL, ML i GL, wyposażonych w silniki cztero-, sześcio- i ośmiocylindrowe. Pionierskim krokiem w skali świata było także zastosowanie magnezu w konstrukcji obudowy, co pozwoliło zachować wielkość i masę skrzyń poprzednich generacji.

Bezpieczeństwo. Pierwszy trójkołowy model zaprojektowany przez Karla Benza był wyposażony w uruchamiany ręcznie, za pomocą dźwigni, hamulec klockowy działający tylko na jedno koło. Ledwo radził sobie z wyhamowaniem ważącego 360 kg pojazdu. W kolejnych latach, a także po połączeniu z Daimlerem (w 1926 roku), firma pracowała nad wieloma innowacjami w dziedzinie bezpieczeństwa i do dziś jest ich pionierem. Firma była prekursorem w systematycznych badaniach nad bezpieczeństwem w pojazdach samochodowych. Mercedes‑Benz w 1958 roku jako pierwszy zamontował zamek klinowo‑wałkowy do drzwi, zapobiegający samoczynnemu ich otwarciu bądź zaklinowaniu w przypadku kolizji. Mercedes‑Benz jest też twórcą takich przełomowych innowacji w dziedzinie bezpieczeństwa, jak strefy kontrolowanego zgniotu czy poduszka powietrzna. Był pierwszą firmą, która zastosowała system zapobiegający blokowaniu się kół podczas hamowania ABS (premiera w roku 1978) – dziś około 3/4 samochodów jest wyposażonych w ten system, ESP, zastosowany w 1995 roku w mercedesie klasy S, a także wspomaganie hamowania w sytuacjach awaryjnych Brake Assist. Z najnowszej historii firmy warto wspomnieć o pierwszym na świecie (montowanym w klasie S) układzie ochrony podróżnych PRE‑SAFE, uruchamiającym się w obliczu zagrożenia kolizją, oraz o najnowszych systemach korygujących tor jazdy w przypadku nieplanowanej zmiany pasa ruchu – Active Lane Keeping Assist – bądź zagrożenia kolizją z pojazdem znajdującym się w martwym punkcie – Active Blind Spot Assist (więcej na temat bezpieczeństwa w samochodach Mercedes‑Benz piszemy w ramce Kamienie milowe w historii rozwoju układów bezpieczeństwa).

Mercedes-Benz: lider innowacji od 125 lat

Wzornictwo (design). Innowacyjne podejście do projektowania widać w kolejnych wprowadzanych na rynek modelach Mercedesa. Dość wymienić takie przykłady, jak: słynny Blitzen Benz z roku 1911, 630 „K” z 1926 roku zaprojektowany po fuzji z Daimlerem przez Ferdynanda Porsche, legendarny model 300 SL Gullwing z roku 1955 nazwany „supersamochodem” czy stworzony dla włoskiego arystokraty i kierowcy wyścigowego Carla Trossiego model SSK, do dziś uznawany za jeden z najpiękniejszych samochodów świata. Ważnym momentem w historii firmy był rok 1993. Zaprezentowano wówczas pierwszy samochód z serii tzw. okularników. Był to niezwykle awangardowy jak na tamten czas design, który zaowocował nagrodą „red dot”, jednym z najbardziej prestiżowych wyróżnień w dziedzinie wzornictwa. Nowatorskie wzornictwo to do dziś mocna strona samochodów z gwiazdą. Ostatnio model SLS AMG zwany „nowym Gullwingiem” został przez czytelników europejskich edycji pisma AutoBild wybrany najpiękniejszym samochodem Europy. Oprócz tego model SLS AMG wyróżniono w największym na świecie konkursie produktów technologicznych, sportowych i lifestyle’owych prestiżową nagrodą Plus X Award za wysoką jakość i design.

Mercedes-Benz: lider innowacji od 125 lat

Komfort. Mercedes jest synonimem komfortu. Daimler‑Benz wprowadził pionierskie rozwiązanie – niezależne przednie zawieszenie, które znacznie podnosiło komfort podróżowania. Model 380 z 1933 roku był pierwszym na świecie samochodem seryjnym posiadającym takie właśnie rozwiązanie. Modele powojenne oferowały jeszcze większy komfort jazdy. Pierwszy powojenny Mercedes 300 Adenauer zaprezentowany we Frankfurcie w 1951 roku zadziwia komfortem nawet dziś. Ponad 5‑metrowa limuzyna miała luksusowe, obszerne wnętrze, wykonaną ze szlachetnego drewna deskę rozdzielczą i doskonale wyciszony silnik. Mercedesem 300 wożono ówczesnego kanclerza Niemiec Konrada Adenauera (stąd też wziął się przydomek samochodu), wielu władców państw, a także ówczesne sławy, takie jak Clark Gable czy Gary Cooper. Legendarny model Mercedes‑Benz 600 Pullman z 1963 roku, którym wożono m.in. królową Elżbietę II w czasie jej wizyty w Niemczech, jest uznawany za jeden z najbardziej luksusowych modeli Mercedesa w historii. W bliższych nam czasach Mercedes był pionierem w wykorzystaniu tempomatu, w 1997 roku wprowadził system EASY‑ENTRY ułatwiający przesuwanie przednich siedzeń, a rok później – system COMAND, przełomowy układ zarządzania funkcjami i danymi, który zastąpił dotychczas osobno sterowane systemy służące rozrywce, informacji, łączności i nawigacji. W 1999 roku Mercedes wprowadził opatentowany przez siebie system aktywnego zawieszenia ABC (Active Body Control), zapewniający regulację zawieszenia dzięki ograniczeniu przechyłów nadwozia podczas jazdy na zakrętach lub ostrego hamowania oraz niwelujący drgania wywołane nierównościami drogi. Koncern był także pierwszym producentem, który wykorzystał na pokładzie samochodu internet (w 1997 roku). Dzisiejsze mercedesy wyposażone są m.in. w fotele z funkcją masażu i dynamiki jazdy i wiele innych udogodnień podnoszących komfort kierowcy i pasażerów.

Mercedes-Benz: lider innowacji od 125 lat

Środowisko. Koncern kładzie również duży nacisk na technologie przyjazne środowisku naturalnemu. W ramach trójstopniowej strategii pracuje nad optymalizacją konwencjonalnych silników spalinowych (diesel i benzyna), wdraża hybrydyzację (Klasa S 400 Hybrid) i jest daleko zaawansowany w tzw. e‑mobility, czyli zastosowaniu napędu elektrycznego (bateria w smarcie fortwo ed i Vito E‑Cell i ogniwa paliwowe w Klasie B F‑Cell), którego upowszechnienie może stanowić kolejny przełom w historii motoryzacji. Jednocześnie koncern wdraża innowacje redukujące emisję spalin. BlueTEC to rozpoczęta przez markę Mercedes‑Benz inicjatywa polegająca na stworzeniu najczystszego silnika wysokoprężnego na świecie (warto wspomnieć, że to właśnie Mercedes‑Benz w 1936 roku po raz pierwszy zastosował silnik wysokoprężny w seryjnie produkowanym samochodzie osobowym). Wyzwaniem było to, aby dążąc do ochrony środowiska, nie zaniedbywać dynamiki jazdy. W końcu inżynierom Mercedesa udało się w 2007 roku dokonać czegoś, co próbowano osiągnąć od dziesięcioleci, a mianowicie stworzyć silnik łączący w sobie zalety konstrukcji silnika benzynowego (przede wszystkim osiągi) z zaletami silnika wysokoprężnego (niskie spalanie). DiesOtto 1.8l z podwójnym doładowaniem to czterocylindrowy silnik zamontowany w modelu F700. Dzięki silnikowi o mocy 238 KM przy maksymalnym momencie obrotowym równym 400 Nm auto rozpędza się do setki w 7,5 sekundy, a średnie spalanie nie przekracza 6 l/100 km!

Mercedes-Benz: lider innowacji od 125 lat

Innym przejawem troski o naturalne zasoby środowiska, a jednocześnie innowacyjnego podejścia do produkcji, jest wykorzystywanie włókien naturalnych, takich jak: len, konopie, sizal czy orzech kokosowy, we wnętrzach samochodów. Daimler jest także pierwszym na świecie producentem samochodów, któremu udało się rozszerzyć zastosowanie tych materiałów także na zewnętrzne elementy auta. Za nowatorskie wykorzystanie włókien naturalnych Mercedes‑Benz otrzymał w 2009 roku prestiżową nagrodę SPE Automotive Award.

***

Duch innowacyjności towarzyszy koncernowi do dziś w myśl maksymy Karla Benza: „Pasja do wynalazków nigdy nie zgaśnie”. Świadczą o tym wyniki rankingów i konkursów, w których firm jest regularnie wyróżniana, między innymi otrzymaną niedawno nagrodą Żółtego Anioła 2010, uchodzącą za Oscara przemysłu motoryzacyjnego, przyznawaną przez automobilklub ADAC. Orientację firmy na innowacje najlepiej jednak wyraża komentarz wygłoszony przez dr. Dietera Zetsche, prezesa zarządu Daimler AG i szefa Mercedes‑Benz Cars, w przeddzień paryskiego salonu motoryzacyjnego: „Wynalazek Daimlera i Benza zmienił świat i wpłynął praktycznie na każdy aspekt codziennego życia. Obecnie wymyślamy samochód po raz drugi. Rezultatem będzie kolejna rewolucja”.