Cieśnina Ormuz: Które sektory i regiony najmocniej odczują skutki kryzysu?

Wiele firm już dziś boleśnie odczuwa bezpośrednie i pośrednie skutki trwających zakłóceń w żegludze przez Cieśninę Ormuz. Nawet jeśli restrykcje zostaną złagodzone, cieśnina ta pozostaje wąskim gardłem, co sprawia, że liczne przedsiębiorstwa są podatne na negatywne konsekwencje konfliktu na Bliskim Wschodzie. Każdego tygodnia przez Cieśninę Ormuz przepływa zazwyczaj około 900 statków, co odpowiada za około 20 procent światowego eksportu ropy naftowej.

Według ekspertów Boston Consulting Group (BCG) obecna sytuacja na Bliskim Wschodzie wpływa na rentowność i przepływy pieniężne przedsiębiorstw na kilka kluczowych sposobów:

• Przychody mogą ulec obniżeniu wskutek wyższej inflacji, potencjalnego spowolnienia gospodarczego oraz słabszych wydatków konsumenckich.
• Zakłócenia w łańcuchach dostaw oraz wyższe koszty transportu, w tym transportu surowców, mogą zwiększyć koszty produkcji i ograniczyć marże operacyjne.
• Wydatki operacyjne mogą wzrosnąć z powodu wyższych nakładów na bezpieczeństwo oraz procedury awaryjne.
• Niższy poziom konsumpcji oraz zakłócenia operacyjne mogą zmniejszyć stopień wykorzystania aktywów.
• Bardziej rygorystyczne warunki kredytowe mogą z kolei ograniczyć dostęp do finansowania dłużnego.

Wiele firm będzie musiało zmierzyć się z kombinacją wszystkich lub części z powyższych czynników. Ponadto na poszczególne gospodarki sytuacja wpływa asymetrycznie, co jest ściśle uzależnione od ich ekspozycji na ryzyko oraz relatywnej odporności.

– Oprócz kosztów ludzkich i głębokich skutków społecznych konfliktu, liderzy biznesowi muszą zrozumieć jego wpływ na gospodarkę. Ekonomiczne reperkusje rozprzestrzeniają się na wiele różnych branż, wykraczając daleko poza sektor energetyczny, żeglugowy czy zbrojeniowy. Im dłużej trwają zakłócenia, tym więcej sektorów odczuwa ich skutki i tym więcej czasu potrzeba na rynkową odbudowę” – uważa Aparna Bharadwaj, Dyrektor Zarządzająca i Starsza Partnerka; Globalna Liderka Praktyki Global Advantage Boston Consulting Group.

Które państwa odczują zakłócenia?

Oprócz ogromnego wpływu na państwa Bliskiego Wschodu, eksperci BCG uważają, że z poważnymi zakłóceniami mierzą się także inne kraje z całego świata:

• Indie, Pakistan, Kenia, Tanzania oraz Mauretania znajdują się w grupie państw, w których zakłócenia dotyczą 10 procent lub więcej całkowitego wolumenu importu.
• Chiny, Japonia, Korea Południowa, Republika Południowej Afryki oraz Namibia to kraje, w których zagrożone jest od 5 do 10 procent ogółu importowanych towarów.
• Azja Południowa i Wschodnia oraz Afryka są szczególnie uzależnione od dostaw przez Cieśninę Ormuz. Niektóre z tych państw już teraz oszczędzają paliwo, wymuszając krótszy tydzień pracy lub ograniczając podróże samochodowe oraz wykorzystanie klimatyzacji.
•  

Najbardziej dotknięte sektory gospodarki

Według Boston Consulting Group branże, które ponoszą najdotkliwsze straty wynikające z kryzysu w regionie, to:

Ropa naftowa

Około 20 procent światowej podaży ropy naftowej przepływa przez Cieśninę Ormuz. Blisko połowę tego wolumenu można zrekompensować poprzez alternatywne trasy omijające Zatokę Perską oraz przez uwalnianie rezerw strategicznych. Pierwsza opcja obejmuje rurociąg w Fudżajrze (Zjednoczone Emiraty Arabskie), który umożliwia załadunek surowca poza obszarem cieśniny. Z kolei gazociąg Wschód-Zachód w Arabii Saudyjskiej przecina terytorium kraju, pozwalając na załadunki bezpośrednio nad Morzem Czerwonym. Ponadto w ciągu najbliższych kilku miesięcy na rynek uwolnionych zostanie około 400 milionów baryłek ropy z rezerw zarządzanych przez Międzynarodową Agencję Energetyczną.

Niemniej jednak luka podażowa wciąż pozostaje historyczna w swojej skali. Jak wyjaśnia Jamie Webster z Centrum Wpływu Energetycznego firmy Boston Consulting Group, chociaż skutki cenowe będą odczuwalne globalnie, spadek wolumenu uderzy najmocniej w importerów w Azji i Afryce.

Pełna skala ewentualnych uszkodzeń infrastruktury, obejmująca operacje wydobywcze i przetwórcze w sektorze energetycznym, jest obecnie nieznana, co potęguje stan niepewności wokół zabezpieczenia przyszłych dostaw.

Gaz ziemny

Około 17 procent światowych przepływów skroplonego gazu ziemnego transportuje się przez Cieśninę Ormuz. W przeciwieństwie do ropy naftowej, nie istnieją tu alternatywne szlaki wywozowe z Zatoki Perskiej. Światowe instalacje do skraplania gazu ziemnego już wcześniej operowały na poziomie 91 procent własnych możliwości, co wyraźnie sugeruje ograniczoną zdolność do zwiększenia produkcji w odpowiedzi na utracone dostawy. Kraje azjatyckie są głównymi odbiorcami skroplonego gazu ziemnego importowanego tą drogą, jednak Europa również jest silnie narażona na ryzyko poprzez rynek transakcji natychmiastowych.

Żegluga

Każdego dnia przez Cieśninę Ormuz przepływa zazwyczaj ponad 100 statków, w tym tankowce, gazowce, kontenerowce oraz masowce przewożące ropę, gaz, surowce, minerały oraz inne zapasy.

Oprócz opóźnień i wzrostu kosztów logistycznych, firmy żeglugowe mierzą się także z podwyższonym ryzykiem związanym z bezpieczeństwem. Ubezpieczyciele zaostrzają warunki ochrony ubezpieczeniowej na wodach wysokiego ryzyka poprzez wycofywanie polis lub renegocjację stawek. Wcześniej koszt ubezpieczenia wynosił 0,125 procent wartości statku lub mniej. Najnowsze wyceny rynkowe sięgają nawet 5 procent.

Lotnictwo

Lotniska na Bliskim Wschodzie obsłużyły około 450 milionów pasażerów w 2025 roku, co stanowiło blisko 20 procent globalnego ruchu. Około 70 procent tego wolumenu to ruch bezpośredni, podczas gdy 30 procent stanowi ruch tranzytowy. Obecnie większość przestrzeni powietrznej w tym regionie jest zakłócona, przez co linie lotnicze borykają się ze zmianami tras, uciążliwymi opóźnieniami, odwoływaniem lotów oraz znacznie wyższymi kosztami operacyjnymi.

W obszarze frachtu, zamknięcie przestrzeni powietrznej negatywnie rzutuje na blisko 20 procent światowych zdolności przewozowych lotnictwa towarowego. Narodowi przewoźnicy z Kataru oraz Zjednoczonych Emiratów Arabskich to dwaj czołowi operatorzy logistyczni na świecie, posiadający wspólnie około 8 procent udziału w rynku.

Korytarz Azja-Europa-Afryka pozostaje głównym szlakiem dla transportu towarowego, natomiast trasa Azja-Europa stanowi kluczowy korytarz dla tranzytu pasażerskiego. Niezależnie od tras bliskowschodnich, ceny paliwa lotniczego gwałtownie wzrosły na całym świecie, oddziałując na blisko 25 procent łącznych kosztów operacyjnych przewoźników.

Metale

Bliski Wschód to potężny producent aluminium. Z powodu zamknięcia Cieśniny Ormuz w znacznym stopniu, zmagamy się z ograniczonymi zapasami tlenku glinu – związku niezbędnego do produkcji czystego metalu. Z regionu pochodzi około 80 procent handlu aluminium pierwotnym, a głównymi partnerami handlowymi są Stany Zjednoczone, Turcja i Japonia (odpowiadając wspólnie za 35 procent całości). Prognozowany na 2026 rok skromny deficyt globalny, pogłębiony poprzez odcięcie podaży metalu z Bliskiego Wschodu, zauważalnie zacieśnił układ rynkowy w warunkach niedoboru opłacalnych alternatyw. W rezultacie premie cenowe drastycznie wzrosły, szczególnie w państwach Europy i Azji.

Chemikalia i petrochemikalia

Region Bliskiego Wschodu jest krytycznym węzłem eksportowym produktów petrochemicznych, co czyni go wysoce narażonym na przestoje. Skupia się w nim od 10 do 30 procent globalnych mocy produkcyjnych fundamentalnych substancji chemicznych, takich jak hel, polietylen, metanol oraz syntetyczne nawozy.

W warunkach regularnych, przez Cieśninę Ormuz przepływa około 33 procent światowych dostaw nawozów. Jeśli przesmyk nie zostanie odblokowany, wywrze to silną presję na zbliżający się sezon zasiewów, w szczególności w gospodarkach bazujących na rolnictwie, do których należą między innymi Sudan, Tanzania, Sri Lanka oraz Australia.

Brak ciągłości w dostawach surowców (benzyny ciężkiej oraz gazu płynnego) drastycznie napędza inflację kosztową i przetasowuje układ przewag konkurencyjnych, pomimo istotnych rozbieżności między poszczególnymi regionami. O ile Ameryka Północna dysponuje najlepszą pozycją ze względu na zasoby oparte na etanie, azjatyccy importerzy (głównie z Korei Południowej i Japonii) odczuwają ten kryzys w najsilniejszym stopniu. Musieli oni stanowczo ograniczyć wskaźniki wykorzystania aktywów z uwagi na brak surowca.

Jakie kroki powinny podjąć organizacje?

Choć obecnie to wyżej wymienione sektory mierzą się z najpoważniejszymi problemami, brak pomyślnego rozwiązania przedłuży ten kryzys i pochłonie kolejne branże. Przykładem mogą być przedsiębiorstwa z sektora szybkozbywalnych dóbr konsumpcyjnych, które odnotują wyższe koszty surowców produkcyjnych. Podobnie sektor finansowy może znaleźć się w obliczu nagłego wzrostu odsetka kredytów zagrożonych.

Zarządy przedsiębiorstw powinny ponad wszystko na pierwszym miejscu stawiać bezpieczeństwo i ochronę fizyczną pracowników działających w tym regionie lub do niego podróżujących. Oprócz tego niezbędne stanie się wdrożenie silnych kompetencji analitycznych i geopolitycznych w celu prognozy rozwoju wydarzeń. Liderzy muszą mieć pełną świadomość, że okres niedostępności Cieśniny Ormuz może dalece odbiegać od ram czasowych trwania samego ogniska zapalnego konfliktu.

Rekomendowane przez BCG działania krótkoterminowe:

• Zdiagnozowanie bezpośredniej i pośredniej ekspozycji firmy na ryzyko. Zmapowanie obszaru geograficznego, na jakim wystawiony jest przepływ towarów, z rzetelnym uwzględnieniem reperkusji drugiego rzędu, obejmujących całe struktury łańcucha wartości.
• Przeprowadzanie scenariuszy testowych i symulacji cyfrowych. Modelowanie narażenia przedsiębiorstwa względem różnych ścieżek ewolucji konfliktu i projektowanie odpowiednich procedur optymalnego przygotowania organizacji na negatywne bodźce rynkowe.
• Stabilizacja działań operacyjnych oraz struktury finansów. Zabezpieczanie rezerw na czas kryzysu, w miarę dostępnych możliwości poszukiwanie zastępczych źródeł towarów i materiałów oraz bezwzględnie proaktywne podejście do zarządzania płynnością i przepływami pieniężnymi.
• Synchronizacja kompetencji międzyfunkcyjnych. Wdrożenie systemu nadrzędnej warstwy koordynacyjnej w obrębie kadry zarządczej, umożliwiającego bieżące dostosowanie i zrównanie kluczowych decyzji wydawanych w odrębnych pionach lub poszczególnych oddziałach firmy.

Rekomendowane przez BCG działania długoterminowe:

• Przegląd obranej strategii rynkowej i weryfikacja modelu operacyjnego. Organizacje biznesowe powinny dokonać strategicznej wyceny oddziaływań długoterminowych na docelowe grupy klientów, architekturę wdrożonego modelu biznesowego oraz finalnie na pozycjonowanie całościowego portfela produktów.
• Rozważenie dogłębnej restrukturyzacji kanałów dostaw. Firmy mogą wykorzystać taktyki szerokiej dywersyfikacji dostawców oraz ewentualnego relokowania krytycznych elementów składowych we własnych łańcuchach, traktując to jako absolutną bazę do skutecznego systemu zarządzania ryzykiem zewnętrznym.