Dołącz do grona liderów, którzy chcą więcej
AI SZTUCZNA INTELIGENCJA

Hype na AI: Kto naprawdę zyskuje na narracjach o sztucznej inteligencji?

2 kwietnia 2026 5 min czytania
Iwo Zmyślony

Streszczenie: Artykuł oparty na rozmowie Iwo Zmyślonego z Jackiem Mańko analizuje zjawisko technologicznego szumu wokół sztucznej inteligencji z perspektywy raczkującej dziedziny hype studies. Rozmówcy obalają mit o rzekomej świadomości czy zdolności do odczuwania przez maszyny, wskazując, że antropomorfizacja AI służy przede wszystkim interesom korporacji z Doliny Krzemowej oraz funduszom inwestycyjnym. Narracja o nadludzkiej inteligencji działa jak zasłona dymna, która sprawnie odwraca uwagę od realnych zagrożeń systemowych, takich jak monopolizacja rynku, prekaryzacja warunków pracy czy postępująca dewaluacja ludzkiej wiedzy eksperckiej. Publikacja dostarcza liderom biznesowym niezbędnych narzędzi do krytycznej analizy, pomagając odróżnić twarde realia technologicznej optymalizacji od celowego marketingu kreowanego przez Big Techy.

Pokaż więcej

W dobie nieustannej fascynacji sztuczną inteligencją granica między realną optymalizacją procesów a korporacyjnym marketingiem staje się coraz bardziej zatarta. Aby właściwie alokować kapitał i budować strategie odporne na rynkowe bańki, liderzy biznesu muszą zrozumieć mechanikę stojącą za technologicznym szumem.

Świetnym punktem wyjścia do refleksji o zjawisku Hype na AI jest dyskusja przeprowadzona w ramach podcastu „Limity AI” na kanale @MITSMRpl, w którym Iwo Zmyślony gościł Jacka Mańko – asystenta w Katedrze Zarządzania w Społeczeństwie Sieciowym Akademii Leona Koźmińskiego.

Partnerem strategicznym podcastu „Limity AI” jest: Business Programme AI 2026.

Czym są Hype Studies i Critical AI Studies?

Jacek Mańko to jeden z polskich prekursorów nurtów badawczych określanych jako critical AI studies (krytyczne studia nad sztuczną inteligencją) oraz raczkującego hype studies. W przeciwieństwie do tradycyjnej informatyki dziedziny te nie skupiają się na samym kodzie czy architekturze modeli językowych (LLM). Badają one zjawiska dyskursywne, społeczne i ekonomiczne narastające wokół technologii.

Kluczowym elementem tych badań jest socjologia oczekiwań. Analizuje ona, w jaki sposób obietnice i wizje przyszłości (często jeszcze niezrealizowane) organizują dzisiejszą rzeczywistość i wywołują realne skutki społeczne. Przedstawiciele Doliny Krzemowej często stosują narrację „czasu przyszłego dokonanego” – traktują nadejście nadludzkiej sztucznej inteligencji (AGI) jako fakt nieuchronny, co wymusza na rynku i społeczeństwie natychmiastową adaptację.

Iluzja świadomości

Jednym z najbardziej nośnych medialnie mitów jest antropomorfizacja sztucznej inteligencji – przypisywanie jej zdolności do odczuwania, rozumienia czy posiadania świadomości. Jak zauważają rozmówcy, to założenie nie bierze się znikąd. Wynika ono z bardzo specyficznego, anglosaskiego i funkcjonalistycznego podejścia do kognitywistyki.

Założenia, przy których AI mogłaby posiadać świadomość lub odczuwać ból, opierają się na redukcjonistycznej metaforze „mózgu jako komputera”. Według tego nurtu:

  • Zjawiska psychiczne są jedynie odciskiem bodźców zmysłowych w systemie nerwowym.
  • Jeżeli zbudujemy sztuczny, krzemowy system, który działa funkcjonalnie i strukturalnie tak samo jak biologiczny mózg, to jego wartość i „świadomość” są zrównane z ludzkimi.

Skrajnym przykładem takiego myślenia była głośna wypowiedź Sama Altmana (CEO OpenAI). Zapytany o gigantyczne koszty środowiskowe i energetyczne trenowania modeli AI, odparł, że to nieuczciwe porównanie, ponieważ człowiek, zanim stanie się przydatny dla gospodarki, również zużywa zasoby, korzysta z dorobku ewolucji i „musi coś przeżywać”.

Z perspektywy critical AI studies jest to podwójnie niebezpieczny zabieg: z jednej strony antropomorfizuje maszyny, a z drugiej – dehumanizuje człowieka, sprowadzając go do roli „mięsnego interfejsu”, którego wartość mierzy się wyłącznie ekonomiczną przydatnością.

Komu naprawdę służy hype na AI?

Jeśli technologia wciąż nie dowozi wielu swoich kluczowych obietnic (jak pełna automatyzacja pracy w sektorach wiedzy), dlaczego hype jest nieustannie podgrzewany? Odpowiedź kryje się w mechanice globalnego kapitału.

  1. Fundusze Venture Capital i Big Tech. Silnik amerykańskiej gospodarki jest obecnie napędzany potężnymi inwestycjami w centra danych i rozwój AI. Aby kapitał płynął szerokim strumieniem, inwestorzy potrzebują wielkiej wizji (jak AGI czy kolonizacja kosmosu), która uzasadnia wyceny spółek.
  2. Elity Doliny Krzemowej. Postaci takie jak Elon Musk, Peter Thiel czy Sam Altman finansują jednocześnie rozwój technologii i instytucje ostrzegające przed jej zagładą (np. Future of Life Institute). Nie ma w tym sprzeczności – obie te narracje pozycjonują technologię jako wszechmocną, a jej twórców jako dysponentów niemal boskich sił. To „wysysa tlen” z debaty publicznej, odwracając uwagę od realnych problemów, takich jak monopolizacja rynku.
  3. Twórcy Treści i Media. Narracje o „końcu pracy” czy „samoświadomej maszynie” generują zasięgi, ponieważ uderzają w podstawowe ludzkie emocje (lęk, chciwość, instynkt przetrwania). Krytyczna i zniuansowana analiza akademicka przegrywa z clickbaitowym przekazem.

Beneficjenci narracji o AI

Obietnice stworzenia „syntetycznych pracowników” nie pozostają bez wpływu na tkankę społeczną i biznesową. Zwycięzcami w tej transformacji, na obecnym jej etapie, nie są szerokie masy pracujące, lecz wąska grupa korporacji technologicznych.

Skutki społeczne, na których kapitalizuje wielki biznes, obejmują:

  • Dezintermediację i monopolizację. Big Techy wchodzą bezpośrednio między klienta a dostawcę usług, eliminując pośredników w bankowości, marketingu czy logistyce, przejmując kontrolę nad interakcjami.
  • Dewaluację wiedzy eksperckiej. Masowe korzystanie z AI do porad prawnych, medycznych czy życiowych podważa zaufanie do tradycyjnych ekspertów. A to prowadzi do osłabienia instytucji społecznych (w tym nauki i sądownictwa).
  • Prekaryzację rynku pracy. Pod płaszczykiem „optymalizacji przez AI” pogarszają się warunki zatrudnienia. Rośnie zjawisko pracy dorywczej (gig working) oraz wypychania specjalistów na niepewne kontrakty freelancerskie.
  • Osłabienie systemu edukacji. Promowanie wizji, w której wyższe wykształcenie przestaje być potrzebne, usprawiedliwia drenowanie finansowe uniwersytetów i przesuwanie środków do prywatnych ośrodków technologicznych.

Podsumowanie

Dla kadry C-level kluczowym wnioskiem płynącym z hype AI jest konieczność oddzielenia rynkowych obietnic od twardych realiów. Zamiast ulegać technologicznej panice moralnej i outsourcingować strategiczne decyzje maszynom, biznes powinien inwestować w relacje międzyludzkie, krytyczne myślenie i rzetelną ekspertyzę. Najważniejszą wartością, w kontrze do wizji Doliny Krzemowej, wciąż pozostaje drugi człowiek i to, co wspólnie wytwarzamy jako społeczeństwo.

O autorach
Tematy

Może Cię zainteresować

Raporty
Cyberbezpieczeństwo na papierze wygląda dobrze. Jak sprawdzić, czy działa w praktyce?

Narzędzia bezpieczeństwa mogą działać bez zarzutu, a mimo to przestać wykrywać zagrożenia. Każda aktualizacja czy zmiana konfiguracji grozi zjawiskiem detection drift, które ujawnia się dopiero wtedy, gdy organizacja nie zauważy prawdziwego ataku.

AI weszła do biznesu. Teraz zaczyna się trudniejsza część transformacji

57% polskich przedsiębiorstw wykorzystuje już sztuczną inteligencję produkcyjnie. Jednocześnie 43% firm wskazuje integrację AI z istniejącymi systemami jako największą barierę jej skalowania.

Księgowość jako źródło przewagi konkurencyjnej. Dlaczego firmy nie wykorzystują wiedzy, którą już posiadają?

Firmy nie przegrywają przez brak danych — przegrywają, bo ignorują wiedzę, którą już mają. W fakturach, kosztach i korektach od lat zapisuje się prawdziwa historia firmy. Czy księgowość może stać się Twoją przewagą konkurencyjną?

Cyfrowe rozczarowanie. Dlaczego w wielu firmach automatyzacja nie przynosi efektów? 

Wdrażasz nowe narzędzia, ale nie widzisz efektów? Problem rzadko leży w technologii. Automatyzacja niespójnych i nieuporządkowanych procesów sprawia jedynie, że błędy pojawiają się szybciej. Przeczytaj, dlaczego technologia nie naprawi firmy za Ciebie i jak mądrze przygotować się do wdrożenia rozwiązań AI, by przyniosły realne korzyści.

Ciemna strona AI: Treści dla dorosłych i ryzyko dla firm

Nowe badanie naukowe ujawnia, że szeroka dostępność treści dla dorosłych generowanych przez sztuczną inteligencję mogła doprowadzić do gwałtownego wzrostu przestępczości na tle seksualnym. Analiza szczegółowych danych o przestępczości, opublikowanych przez japońską Narodową Agencję Policji, wykazała, że w okresach szczytowego zaangażowania w materiały oznaczone jako wygenerowane przez AI i przeznaczone wyłącznie dla dorosłych, odnotowano statystycznie istotny wzrost liczby gwałtów. Może to wskazywać na nadciągające ryzyko wizerunkowe i prawne dla firm dostarczających narzędzia oraz platformy dla tego typu treści.

Premium
Gdy firma rośnie, a zysk znika

laczego szybko rozwijająca się firma nagle traci marże, chociaż przychody notują historyczne rekordy? Przekonaj się, na czym polega problem „ziemi niczyjej” w ewolucji biznesu i sprawdź, dlaczego wdrożenie sztucznej inteligencji w nieuporządkowanej architektonicznie organizacji jest prostym przepisem na skalowanie chaosu.

Premium
Skalowanie AI dzięki adaptacyjnemu ładowi zarządczemu

Zastosowanie sztucznej inteligencji na szeroką skalę diametralnie zwiększa ryzyka biznesowe i wizerunkowe. Poznaj koncepcję adaptacyjnego ładu zarządczego – innowacyjnego podejścia, które wbudowuje mechanizmy kontroli bezpośrednio w procesy i struktury operacyjne firmy, chroniąc przed niewidocznymi, kaskadowymi błędami modeli uczących się.

Premium
Twórz wartość z generatywnej AI w skali całej organizacji

Jak skutecznie wdrażać generatywną sztuczną inteligencję w całej organizacji, unikając organizacyjnych silosów? Zobacz, dlaczego tradycyjne struktury decyzyjne zawodzą przy GenAI i dowiedz się, w jaki sposób innowacyjny twór zwany „kręgosłupem AI” pozwala łączyć kompetencje biznesowe oraz technologiczne, przynosząc firmom wymierny zwrot z inwestycji.

Premium
Strategia w cieniu AI. Gdy sprawy pilne wypierają ważne

AI zmienia sposób, w jaki firmy tworzą kampanie, analizują dane i docierają do klientów. Jednak największym ryzykiem nie jest brak wdrożenia nowych technologii, lecz wykorzystanie ich w sposób, który zwiększa produktywność kosztem przewagi konkurencyjnej. Liderzy muszą odpowiedzieć na pytanie: jak skalować działania marketingowe, nie tracąc tego, co czyni markę wyjątkową?

Premium
Jak liderzy uwalniają innowacyjność na pierwszej linii

Najlepsze innowacje ratujące jakość i efektywność często rodzą się na operacyjnej pierwszej linii. Sprawdź, dlaczego to średni szczebel zarządzania jest kluczem do ich uwolnienia.

Materiał dostępny tylko dla subskrybentów

Jeszcze nie masz subskrypcji? Dołącz do grona subskrybentów i korzystaj bez ograniczeń!

Subskrybuj

Otrzymuj najważniejsze artykuły biznesowe — zapisz się do newslettera!