Liderzy nie zawsze potrafią projektować zdrowe, produktywne stanowiska pracy w organizacji. ChatGPT może przyjść im z pomocą, pod warunkiem że będzie stosowany mądrze i rozważnie.

Dzisiejsi prezesi robią wszystko, co w ich mocy, by zwiększyć zaangażowanie pracowników i obniżyć ich rotację, ale rzeczywistość jest nieubłagana: wypalenie zawodowe zatacza coraz szersze kręgi. W walce z tym zjawiskiem menedżerowie muszą zaoferować podwładnym możliwość pracy, która nie ma negatywnego wpływu na zdrowie, a do tego nadaje życiu głębsze znaczenie. W badaniach przeprowadzonych w 2022 roku przez Instytut Gallupa w Stanach Zjednoczonych 40% ankietowanych pracowników zgłaszało negatywny wpływ swojej pracy na zdrowie psychiczne, a około 30% przyznawało się do częstego poczucia wypalenia. Ponadto zaangażowanie pracowników amerykańskich przedsiębiorstw osiągnęło najniższy poziom od siedmiu lat. Zaledwie 32% zatrudnionych twierdziło, że czuje zaangażowanie w swoją pracę, 17% zaś wskazywało na brak zaangażowania. W ujęciu globalnym koszty tego braku zaangażowania dla pracodawców szacuje się na 7,8 biliona dolarów, co odpowiada 11% światowego PKB.

Przyczyn tej apatii oraz stresu związanego z pracą należy upatrywać w sposobie konstruowania stanowisk w organizacjach. Badania naukowe prowadzone konsekwentnie od dziesiątków lat wskazują na powiązanie pomiędzy niewłaściwym projektowaniem pracy a złym stanem zdrowia psychicznego pracowników, czego przejawami są między innymi: poczucie przeciążenia, rotacja, niezadowolenie z pracy i osłabiona zdolność uczenia się. Wiele firm próbuje to zmienić. Niestety, z naszych badań wynika, że menedżerom brakuje odpowiedniej wiedzy i świadomości niezbędnych do projektowania wysokiej jakości stanowisk pracy. Tutaj z pomocą może przyjść sztuczna inteligencja, na przykład ChatGPT, który jest w stanie zniwelować braki po stronie kadry kierowniczej i wspierać ją w takim projektowaniu pracy, by przynosiła ona korzyści zarówno pracownikom, jak i organizacji. Najpierw jednak niezwykle istotne jest to, by menedżerowie poznali wady i zalety stosowania ChatuGPT w procesie projektowania pracy. Poniżej przedstawiamy wnioski płynące z przeprowadzonego przez nas badania.

Wyzwania dla menedżerów: nużąca i niewdzięczna praca

Jakie czynniki decydują o tym, że dane stanowisko i praca na nim mają wysoką jakość? Model projektowania pracy SMART (skrót od pierwszych liter angielskich nazw pięciu cech: stimulating, mastery, agentic, relational, tolerable), czyli schemat opracowany przez Sharon K. Parker, charakteryzuje pracę wysokiej jakości jako: stymulującą (stimulating; różnorodność zadań i możliwość zdobywania nowych umiejętności), sprzyjającą doskonaleniu (mastery; jasno wyznaczone role i informacja zwrotna), dającą poczucie sprawczości (agentic; autonomia i szansa na uczestniczenie w zmianach), opartą na relacjach (relational; wsparcie społeczne i pozytywne doświadczenia w pracy zespołowej) i co najmniej znośną (tolerable; godziny pracy dające się pogodzić z innymi zobowiązaniami, niewygórowany poziom presji czasowej).

Praca, która zapewnia autonomię, wymaga rozwiązywania problemów i spełnia inne kryteria dobrego projektu, może wzmocnić umiejętności poznawcze pracowników i sprzyjać ich nieustającemu uczeniu się.

Coraz ważniejsze staje się zachęcanie pracowników do tego, by podnosili swoje kompetencje. Firmy bowiem potrzebują ludzi, którzy są w stanie szybko opanować nowe narzędzia, procesy i role, tak aby skutecznie wdrażać strategie oparte na technologii. W miarę jak systemy sztucznej inteligencji przejmują coraz więcej zadań wykonywanych rutynowo i ręcznie, ludzie mogą podejmować się zadań wymagających kompetencji, którymi roboty jeszcze nie dysponująIndeks górny 1¹. Wszystko to sprawia, że istotne jest zrozumienie przez liderów, jak wspierać procesy poznawcze i przyspieszać uczenie się w miejscu pracyIndeks górny 2².

Wiemy już, że uczenie się w miejscu pracy i wiedza ekspercka są ważnymi czynnikami zwiększającymi wydajność pracownikówIndeks górny 3³. Ale w jaki sposób promować uczenie się? Czy możliwe jest przyspieszenie nieformalnego uczenia się w pracy? Czy niektóre rodzaje zadań mogą z czasem uczynić ludzi bardziej (lub mniej) inteligentnymi? Nasze badania odpowiadają na te ważne pytania. Przegląd badań naukowych z różnych dziedzin (w tym psychologii organizacji, medycyny pracy, ergonomii i gerontologii) pozwolił nam dostrzec istotną rolę organizacji pracy w poprawie zdolności poznawczych pracownikówIndeks górny 4⁴. Oznacza to, że niezależnie od aktywności zawodowej nauczymy się więcej, jeśli sama praca będzie dobrze zaprojektowana.

Projektowanie pracy dotyczy jej charakteru – na przykład tego, ile zadań i jakich mają do wykonania konkretne osoby, ale także tego, czy są one wykonywane samodzielnie czy w zespoleIndeks górny 5⁵. W niniejszym artykule opiszemy pięć aspektów projektowania pracy, które uznaliśmy za istotne dla rozwoju pracowników, oraz sposoby ich maksymalnego wykorzystania w celu zwiększenia efektywności uczenia się. Omówimy również implikacje tego badania dla starszych osób oraz przedstawimy zalecenia, które liderzy mogą zastosować w praktyce.

Najpierw jednak wyjaśnimy, czym są „zdolności poznawcze” (ang. cognition) i co kryje się pod pojęciem dwóch rodzajów inteligencji, które są ważne z punktu widzenia wydajności pracowników.